Khóa Học Công Nghệ Lớp 6

1. Vai trò của nhà ở

Nhà ở là công trình xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố, phục vụ nhu cầu cư trú của con người. Nhà ở có các vai trò cốt lõi:

• Bảo vệ con người: Là lá chắn che chở con người trước các tác động khắc nghiệt và bất lợi của thiên nhiên, thời tiết (nắng gắt, mưa bão, gió rét, lũ lụt, tuyết lạnh) cũng như thú dữ, côn trùng và các nguy cơ bên ngoài.
• Đáp ứng nhu cầu sinh hoạt: Phục vụ các hoạt động thường nhật thiết yếu như ăn uống, ngủ nghỉ, vệ sinh cá nhân, học tập, lao động sáng tạo, giải trí và tái tạo sức lao động.
• Gắn kết gia đình: Là tổ ấm sum vầy, nơi các thế hệ thành viên trong gia đình cùng chung sống, nuôi dưỡng tình cảm, chia sẻ niềm vui, nỗi buồn và lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp.

2. Đặc điểm chung của nhà ở

Mỗi ngôi nhà dù có hình dáng và quy mô khác nhau đều có hai đặc điểm cơ bản:

a) Cấu tạo chung của nhà ở

Ngôi nhà thường gồm các phần chính liên kết chặt chẽ với nhau:

• Móng nhà: Nằm sâu dưới mặt đất, có nhiệm vụ chịu toàn bộ tải trọng của ngôi nhà và truyền tải trọng đó xuống nền đất vững chắc.
• Sàn nhà: Mặt phẳng nằm ngang ngăn cách các tầng hoặc ngăn cách mặt đất với không gian sinh hoạt, chịu lực người và đồ vật bên trên.
• Khung nhà: Gồm cột và dầm (thường bằng bê tông cốt thép, thép hoặc gỗ), tạo nên bộ xương chịu lực chính nâng đỡ toàn bộ công trình.
• Tường nhà: Bao che xung quanh để ngăn cách không gian trong nhà với môi trường bên ngoài, đồng thời ngăn chia các phòng bên trong.
• Mái nhà: Phần trên cùng che chở cho ngôi nhà khỏi nắng, mưa, gió bão; có thể là mái ngói, mái tôn, mái bằng bê tông cốt thép.
• Cửa ra vào và cửa sổ: Giúp con người đi lại, đồng thời lấy ánh sáng tự nhiên và thông gió, lưu thông không khí.

b) Bố trí không gian chức năng trong nhà

Không gian nhà ở được chia thành các khu vực chức năng hợp lí, thuận tiện cho sinh hoạt:

• Khu vực sinh hoạt chung: Phòng khách, nơi cả gia đình sum họp hoặc tiếp đón khách.
• Khu vực nghỉ ngơi: Phòng ngủ, cần yên tĩnh, thoáng mát, kín đáo.
• Khu vực thờ cúng: Nơi đặt bàn thờ gia tiên, trang nghiêm, thanh tịnh.
• Khu vực nấu ăn (bếp): Nơi chế biến thực phẩm, cần thông thoáng, có lối thoát khói, thuận tiện cấp thoát nước.
• Khu vực vệ sinh: Nhà tắm, nhà vệ sinh, cần kín đáo, tiện nghi, sạch sẽ và đảm bảo vệ sinh môi trường.
• Các khu vực khác: Sân phơi quần áo, nhà để xe, ban công, kho chứa đồ...

3. Kiến trúc nhà ở đặc trưng của Việt Nam

Tùy theo điều kiện tự nhiên, địa hình, khí hậu và tập quán sinh hoạt, Việt Nam có các kiểu kiến trúc đặc thù:

• Nhà ở nông thôn truyền thống: Thường có kết cấu nhà ngang - nhà bếp, có sân phơi rộng, vườn cây, ao cá hoặc chuồng trại chăn nuôi, gắn liền với sản xuất nông nghiệp.
• Nhà ở thành thị:
• Nhà mặt phố (nhà ống): Diện tích mặt tiền hẹp, chiều sâu dài, nhiều tầng, thường kết hợp ở với kinh doanh buôn bán.
• Nhà chung cư: Tòa nhà cao tầng gồm nhiều căn hộ riêng biệt khép kín, sử dụng chung hành lang, thang máy và tiện ích công cộng.
• Nhà ở vùng đặc thù:
• Nhà sàn: Phổ biến ở vùng núi cao, vùng trung du (đồng bào Tày, Thái, Mường, Ê Đê, Ba Na). Nhà dựng trên các cột gỗ/bê tông cao hơn mặt đất để tránh thú dữ, ẩm thấp và côn trùng.
• Nhà nổi (nhà bè): Phổ biến ở vùng sông nước đồng bằng sông Cửu Long, vịnh biển, được làm nổi trên bè phao, thùng phi để thích ứng với mùa nước nổi hoặc nghề nuôi trồng thủy hải sản.

1. Vật liệu làm nhà

Vật liệu xây dựng là yếu tố quyết định độ bền vững, tuổi thọ và tính thẩm mĩ của ngôi nhà.

Bê tông & Bê tông cốt thép: Bê tông chịu nén rất tốt nhưng chịu kéo kém. Khi kết hợp bê tông với các thanh thép chịu lực bên trong, ta được Bê tông cốt thép – vật liệu xây dựng hiện đại vừa chịu nén, vừa chịu uốn, chịu kéo cực kỳ hoàn hảo.

2. Các bước chính trong quy trình xây dựng nhà ở

Quá trình xây dựng một ngôi nhà kiên cố thường trải qua 3 bước kế tiếp nhau:

1. Bước 1: Thiết kế (Chuẩn bị)

• Khảo sát địa chất khu đất xây dựng, đo đạc kích thước hiện trạng.
• Xác định nhu cầu sử dụng, số thành viên, số phòng và kinh phí dự trù.
• Lập bản vẽ thiết kế kiến trúc, bản vẽ kết cấu chịu lực, bản vẽ hệ thống cấp thoát nước, điện chiếu sáng.
• Xin giấy phép xây dựng theo quy định pháp luật.

1. Bước 2: Thi công thô (Xây dựng phần thô)

• Đào móng, xử lý nền đất (ép cọc bê tông nếu nền yếu).
• Đổ bê tông móng, xây tường móng, đắp đất nền.
• Lắp dựng cốt pha, đan sắt thép và đổ bê tông cột, dầm, sàn các tầng.
• Xây tường bao quanh và tường ngăn chia các phòng bằng gạch và vữa.
• Đổ bê tông mái hoặc dựng khung vì kèo lợp ngói/tôn.
• Lắp đặt hệ thống đường ống điện, nước âm tường.

1. Bước 3: Hoàn thiện ngôi nhà

• Trát (tô) vữa xi măng cát phẳng toàn bộ mặt tường trong và ngoài.
• Cán nền, ốp lát gạch sàn nhà, gạch ốp tường vệ sinh, phòng bếp.
• Bả matit và sơn nước chống thấm, sơn trang trí nội ngoại thất.
• Lắp đặt hoàn chỉnh các thiết bị điện (đèn, công tắc, ổ cắm), thiết bị vệ sinh (bồn cầu, lavabo, vòi sen).
• Lắp đặt cửa đi, cửa sổ, lan can cầu thang và đồ nội thất gắn tường.
• Dọn dẹp vệ sinh công nghiệp và nghiệm thu bàn giao đưa vào sử dụng.

1. Khái niệm Ngôi nhà thông minh (Smart Home)

Ngôi nhà thông minh là ngôi nhà được trang bị hệ thống điều khiển tự động hoặc bán tự động đối với các thiết bị đồ dùng điện và tiện ích trong nhà; có khả năng kết nối mạng (Internet of Things - IoT), giúp cuộc sống của con người trở nên tiện nghi, an toàn, thoải mái và tiết kiệm năng lượng tối đa.

2. Các hệ thống chính trong ngôi nhà thông minh

• Hệ thống chiếu sáng thông minh: Đèn tự động bật khi có người bước vào và tự tắt khi người rời đi (dùng cảm biến chuyển động hồng ngoại PIR); tự động điều chỉnh độ sáng theo cường độ ánh sáng môi trường; điều khiển bật/tắt toàn bộ đèn từ xa qua điện thoại thông minh hoặc giọng nói.
• Hệ thống kiểm soát nhiệt độ: Điều hòa không khí, máy lọc không khí tự động kích hoạt điều chỉnh nhiệt độ và độ ẩm phòng ở mức lý tưởng (25–26°C); hẹn giờ bật trước khi gia chủ về nhà.
• Hệ thống an ninh, an toàn và giám sát:
• Camera an ninh giám sát 24/7 ghi hình và gửi cảnh báo về điện thoại khi phát hiện chuyển động bất thường.
• Cửa khóa điện tử mở bằng vân tay, thẻ từ, khuôn mặt (Face ID) hoặc mật mã.
• Cảm biến khói, cảm biến rò rỉ khí gas tự động hú còi báo động và gửi thông báo khẩn cấp, kích hoạt vòi phun nước dập lửa.
• Hệ thống điều khiển thiết bị gia dụng: Rèm cửa tự động đóng/mở theo giờ hoặc thời tiết nắng mưa; robot hút bụi tự động lau dọn sàn nhà theo lịch trình; bình nóng lạnh, nồi cơm điện hẹn giờ nấu từ xa.
• Hệ thống giải trí thông minh: Loa thông minh phát nhạc theo yêu cầu bằng giọng nói (tiếng Việt/tiếng Anh); tivi thông minh tự động kết nối và gợi ý chương trình yêu thích.

3. Các đặc điểm vượt trội của ngôi nhà thông minh

1. Tiện ích và hiện đại: Các thiết bị có thể hoạt động hoàn toàn tự động theo kịch bản cài đặt sẵn, hoặc người dùng dễ dàng điều khiển bằng giọng nói, cử chỉ hoặc từ xa qua ứng dụng di động dù đang ở bất cứ đâu.
2. An ninh và an toàn cao: Giúp chủ nhà luôn kiểm soát tình trạng ngôi nhà mọi lúc mọi nơi; tự động ngăn chặn hoặc phát hiện sớm các nguy cơ đột nhập, cháy nổ, ngập nước, chập điện.
3. Tiết kiệm năng lượng: Kiểm soát chặt chẽ việc tiêu thụ điện năng; tự động ngắt thiết bị khi không có người sử dụng; tối ưu hóa thời gian hoạt động của máy điều hòa, bình nóng lạnh.

4. Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong gia đình

Dù là nhà thông minh hay nhà ở thông thường, việc tiết kiệm năng lượng có ý nghĩa to lớn bảo vệ môi trường và giảm chi phí:

• Tận dụng nguồn năng lượng tự nhiên: Thiết kế cửa sổ, giếng trời đón ánh sáng mặt trời ban ngày thay vì bật đèn; bố trí cửa thông gió chéo để đón gió mát tự nhiên, giảm dùng quạt và điều hòa.
• Lựa chọn thiết bị tiết kiệm điện: Mua sắm bóng đèn LED, thiết bị có dán nhãn năng lượng hiệu suất cao (nhiều sao, nhãn 5 sao).
• Thói quen sử dụng thông minh: Tắt đèn, quạt, tivi khi ra khỏi phòng; rút phích cắm các thiết bị ở chế độ chờ (standby); cài đặt điều hòa ở mức 26–28°C kết hợp quạt gió nhẹ.
• Ứng dụng năng lượng tái tạo: Lắp đặt bình nước nóng năng lượng mặt trời (thái dương năng), hệ thống pin năng lượng mặt trời áp mái.

1. Các nhóm thực phẩm chính và vai trò

Thực phẩm cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết để nuôi dưỡng cơ thể, duy trì sự sống, phát triển thể chất và trí tuệ. Căn cứ vào chất dinh dưỡng chủ yếu, thực phẩm được chia thành 5 nhóm:

2. Một số vitamin và chất khoáng thiết yếu

• Vitamin A: Giúp mắt sáng khỏe, bảo vệ giác mạc, tăng cường miễn dịch (có nhiều trong gấc, cà rốt, bí đỏ, gan động vật). Thiếu vitamin A gây bệnh quáng gà, khô giác mạc.
• Vitamin nhóm B (B1, B2, B6, B12): Tham gia chuyển hóa năng lượng, nuôi dưỡng hệ thần kinh, hỗ trợ tiêu hóa (có trong ngũ cốc nguyên cám, thịt nạc, trứng).
• Vitamin C: Tăng sức đề kháng, bền thành mạch máu, hỗ trợ hấp thu sắt, làm lành vết thương (có trong cam, chanh, ổi, kiwi, ớt chuông).
• Vitamin D: Giúp cơ thể hấp thu calcium và phospho để phát triển xương, răng (có trong dầu cá, lòng đỏ trứng, cơ thể tự tổng hợp khi tắm nắng sáng sớm). Thiếu vitamin D trẻ em bị còi xương, người già bị loãng xương.
• Vitamin E: Chất chống oxy hóa mạnh mẽ, bảo vệ tế bào và làm đẹp da (có trong dầu thực vật, mầm lúa mì, hạt hướng dương).
• Calcium (Canxi): Thành phần cốt lõi tạo xương và răng chắc khỏe (có trong cua, tôm tép, sữa, vừng).
• Sắt (Iron): Tham gia tạo hemoglobin của hồng cầu vận chuyển oxy nuôi cơ thể (có trong tiết, gan, thịt bò, rau muống). Thiếu sắt gây bệnh thiếu máu, chóng mặt, mệt mỏi.
• Iodine (I-ốt): Cần thiết cho tuyến giáp tổng hợp hormone điều hòa phát triển thể chất và trí tuệ (có trong muối i-ốt, hải sản, rong biển). Thiếu i-ốt gây bệnh bướu cổ và suy giảm trí tuệ.

3. Nguyên tắc ăn uống khoa học và hợp lí

1. Ăn đủ bữa, đúng giờ: Mỗi ngày cần ăn 3 bữa chính (sáng, trưa, tối), không bỏ bữa sáng. Các bữa ăn cách nhau khoảng 4–5 giờ.
2. Phối hợp đa dạng nhiều loại thực phẩm: Mỗi bữa ăn cần có đủ đại diện của 4 nhóm chất chính (bột đường, đạm, béo, vitamin & khoáng chất).
3. Ăn với lượng phù hợp: Không ăn quá no cũng không để quá đói, cân đối giữa năng lượng nạp vào và năng lượng tiêu hao cho hoạt động thể lực.
4. Đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm: Ăn chín, uống sôi, không ăn thực phẩm ôi thiu, nấm mốc hoặc quá hạn sử dụng.
5. Uống đủ nước: Uống từ 1,5 đến 2 lít nước sạch mỗi ngày tùy theo thể trạng và thời tiết.

1. Phương pháp bảo quản thực phẩm

Bảo quản thực phẩm nhằm ức chế hoạt động của vi sinh vật gây hại và enzyme phân hủy, hạn chế hư hỏng, kéo dài thời gian sử dụng mà vẫn giữ được tối đa chất lượng dinh dưỡng. Các phương pháp phổ biến:

• Làm lạnh: Bảo quản thực phẩm ở nhiệt độ thấp, khoảng 1°C đến 7°C (ngăn mát tủ lạnh). Phương pháp này làm chậm tốc độ sinh sản của vi khuẩn, thích hợp cho rau củ quả, trứng, thức ăn chín dùng trong vài ngày.
• Đông lạnh: Bảo quản thực phẩm ở nhiệt độ dưới 0°C (thường từ -18°C ở ngăn đá). Nhiệt độ này đóng băng nước trong tế bào, ức chế gần như hoàn toàn vi khuẩn, bảo quản thịt, cá, tôm được vài tháng.
• Làm khô (phơi, sấy): Làm bay hơi nước trong thực phẩm xuống mức dưới 10–15%, vi khuẩn và nấm mốc không thể phát triển (ví dụ: cá khô, tôm khô, mực khô, nấm hương, măng khô).
• Ướp (muối hoặc đường): Sử dụng nồng độ muối cao (ướp muối cá, thịt) hoặc đường cao (làm mứt, hoa quả ngâm đường) để tạo áp suất thẩm thấu cao hút nước từ tế bào vi sinh vật, làm chúng bị mất nước và chết.
• Hút chân không: Loại bỏ không khí trong bao bì, ngăn chặn vi khuẩn hiếu khí và quá trình oxy hóa chất béo.

2. An toàn vệ sinh thực phẩm trong chế biến

• Lựa chọn thực phẩm tươi sống, có nguồn gốc rõ ràng, không dập nát, ôi thiu.
• Giữ vệ sinh: Rửa sạch tay bằng xà phòng trước khi chế biến; giữ thớt, dao, bát đĩa sạch sẽ.
• Tránh nhiễm khuẩn chéo: Dùng dao thớt riêng biệt cho thực phẩm sống và thực phẩm chín.
• Nấu chín kĩ thực phẩm và ăn ngay sau khi nấu; bảo quản thức ăn thừa trong tủ lạnh không quá 2 ngày và phải đun sôi lại trước khi ăn.

3. Phương pháp chế biến thực phẩm có sử dụng nhiệt

• Luộc: Làm chín thực phẩm trong môi trường nước sôi ngập. Ưu điểm: đơn giản, giữ hương vị tự nhiên, ít chất béo.
• Kho: Làm chín thực phẩm trong lượng nước vừa phải với gia vị mặn ngọt đậm đà, đun nhỏ lửa trong thời gian dài (cá kho, thịt kho tàu).
• Nướng: Làm chín thực phẩm bằng sức nóng trực tiếp của nhiệt (than hoa, bếp nướng điện, lò nướng), tạo mùi thơm đặc trưng hấp dẫn.
• Rán (chiên): Làm chín thực phẩm trong chất béo (dầu ăn, mỡ) ở nhiệt độ cao (160–180°C), tạo lớp vỏ vàng giòn rụm.

4. Phương pháp chế biến thực phẩm không sử dụng nhiệt

• Trộn hỗn hợp (Nộm / Gỏi / Salad): Kết hợp các nguyên liệu thực vật (rau củ tươi) và động vật (tôm, thịt luộc xé) đã sơ chế sạch cùng nước sốt chua ngọt (chanh, tỏi, ớt, đường, nước mắm). Món ăn giữ được độ tươi giòn và vitamin.
• Muối chua (Lên men lactic): Ngâm rau củ trong dung dịch nước muối loãng có đường để vi khuẩn lactic lên men chuyển hóa đường thành acid lactic, tạo vị chua dịu dễ tiêu hóa (dưa cải muối, cà pháo, kim chi).

5. Thực hành: Làm món Nộm rau muống tôm thịt

• Nguyên liệu: Rau muống non (1 mớ), tôm sú tươi (200g), thịt ba chỉ (150g), lạc (đậu phộng) rang giã dập, chanh, ớt, tỏi, đường, nước mắm, rau kinh giới.
• Quy trình 5 bước:

1. Sơ chế: Rau muống nhặt bỏ lá già, chẻ cọng, ngâm nước muối loãng rồi chần nhanh qua nước sôi, vớt ra ngâm ngay vào nước đá lạnh để giữ màu xanh và độ giòn; tôm thịt luộc chín (thịt thái mỏng, tôm bóc vỏ chẻ đôi).
2. Pha nước trộn nộm: 2 thìa nước mắm + 2 thìa đường + 2 thìa nước cốt chanh + tỏi ớt băm nhỏ, khuấy tan đều vị chua cay mặn ngọt hài hòa.
3. Trộn: Cho rau muống, tôm, thịt vào âu lớn, rưới 2/3 nước trộn, đảo đều nhẹ tay để ngấm 5–10 phút. Chắt bỏ bớt nước tiết ra.
4. Trình bày: Bày nộm ra đĩa, rắc rau thơm và lạc rang vàng lên trên.
5. Đánh giá: Rau muống xanh giòn, tôm thịt ngọt bùi, vị chua cay mặn ngọt cân đối, không bị chảy nước đọng đáy đĩa.

1. Nhiệm vụ dự án

Thiết kế một thực đơn bữa ăn hoàn chỉnh (bữa trưa hoặc bữa tối) cho các thành viên trong gia đình em, đảm bảo:

• Đầy đủ 4 nhóm chất dinh dưỡng và cân đối năng lượng.
• Phù hợp với sở thích, lứa tuổi và tình trạng sức khỏe của từng thành viên.
• Phù hợp với điều kiện kinh tế và văn hóa ẩm thực gia đình Việt Nam.

2. Quy trình thực hiện dự án theo 5 bước chuẩn

1. Bước 1: Tìm hiểu thông tin gia đình

• Số lượng thành viên, giới tính, độ tuổi và mức độ lao động (lao động nhẹ, vừa hay nặng).
• Xác định nhu cầu năng lượng trung bình:
• Trẻ em 10–12 tuổi: ~ 2.100 – 2.300 kcal/ngày (bữa chính trưa/tối chiếm khoảng 30–35% = ~700 kcal).
• Người lớn làm việc văn phòng: ~ 2.000 – 2.400 kcal/ngày.
• Người cao tuổi: ~ 1.700 – 1.900 kcal/ngày.

1. Bước 2: Xây dựng thực đơn bữa ăn cân đối

• Bữa ăn tiêu chuẩn gồm các món:
• Món cung cấp chất bột đường: Cơm trắng (gạo tẻ).
• Món chính giàu đạm & béo: Thịt kho tàu / cá sốt cà chua / gà rang gừng / tôm rim thịt.
• Món rau cung cấp vitamin & khoáng chất: Rau muống luộc / cải xào nấm / dưa góp.
• Món canh giải nhiệt: Canh cua rau đay / canh sườn nấu sấu / canh chua cá lóc.
• Món tráng miệng: Hoa quả tươi (cam, chuối, dưa hấu).

1. Bước 3: Xác định khối lượng thực phẩm cần mua (cho 4 người)

• Gạo tẻ: 400g (khoảng 3–4 bát cơm đầy).
• Thịt nạc / cá / tôm: 400g – 500g.
• Rau củ quả nấu canh & luộc: 500g – 600g.
• Gia vị: Dầu ăn, nước mắm, hành, tỏi, gừng, muối.

1. Bước 4: Tính toán năng lượng và dự toán chi phí

• Ước tính năng lượng: Cơm (130 kcal/100g chín), Thịt nạc (145 kcal/100g), Cá (100–120 kcal/100g), Rau xanh (20–30 kcal/100g). Tổng bữa ăn khoảng 650–750 kcal/người.
• Lập bảng dự toán chi phí chi tiết từng món.

1. Bước 5: Hoàn thiện báo cáo và trình bày thực đơn

• Vẽ bảng thực đơn trang trí đẹp mắt, nêu cảm nghĩ về ý nghĩa bữa cơm gia đình sum họp.

1. Vai trò của trang phục

Trang phục bao gồm quần áo và các phụ kiện đi kèm (giày, dép, mũ, nón, khăn, thắt lưng, găng tay...). Trang phục có hai vai trò then chốt:

• Bảo vệ cơ thể: Che chở cơ thể tránh các tác hại của môi trường thời tiết (nắng cháy, mưa gió, bụi bẩn, không khí lạnh, tia cực tím); bảo hộ người lao động trước các hóa chất, tia lửa hàn hoặc tai nạn nghề nghiệp.
• Làm đẹp và thể hiện bản thân: Tôn vẻ đẹp ngoại hình của con người, thể hiện khiếu thẩm mĩ, cá tính, nghề nghiệp (đồng phục bác sĩ, công an, học sinh), lứa tuổi và bản sắc văn hóa dân tộc.

2. Phân loại trang phục

• Theo thời tiết: Trang phục mùa hè (thoáng mát, thấm hút mồ hôi), trang phục mùa đông (dày dặn, giữ ấm cơ thể).
• Theo công dụng: Trang phục đi học (đồng phục), trang phục lao động (bảo hộ), trang phục thể thao (co giãn, thấm hút), trang phục lễ hội/dạ hội (sang trọng, lịch sự), trang phục ở nhà (thoải mái).
• Theo lứa tuổi và giới tính: Trang phục trẻ em, thanh niên, trung niên, người cao tuổi; trang phục nam, trang phục nữ.

3. Các đặc điểm của trang phục

1. Chất liệu: Độ dày mỏng, mềm mại hay thô cứng, độ co giãn, độ bóng và khả năng giữ nhiệt.
2. Kiểu dáng: Hình dáng bên ngoài của trang phục (vừa vặn, ôm sát, rộng rãi, dáng suông, dáng chữ A).
3. Màu sắc: Tạo cảm giác thị giác (màu sáng/nóng làm người trông béo hơn; màu tối/lạnh làm người trông thon gọn hơn).
4. Đường nét và họa tiết: Đường kẻ sọc dọc (tạo cảm giác cao ráo, thon gọn), kẻ sọc ngang (tạo cảm giác đầy đặn, thấp hơn), hoa văn hoa lá, chấm bi...

4. Các loại vải thông dụng trong may mặc

1. Lựa chọn và phối hợp trang phục hợp lý

• Phù hợp hoàn cảnh sử dụng:
• Đi học: Mặc đồng phục đúng quy định trường, gọn gàng, lịch sự, đi giày hoặc dép có quai hậu.
• Đi lao động, dã ngoại: Quần áo tối màu, chất vải bền dai, thấm hút mồ hôi, đội mũ nón.
• Đi dự lễ hội, tiệc tùng: Trang phục trang trọng, thanh lịch, trang nhã (áo dài, âu phục).
• Ở nhà: Trang phục rộng rãi, thoải mái, chất vải mềm mại.
• Quy tắc phối hợp màu sắc và họa tiết:
• Phối màu cùng tông (Monochrome/Tone sur tone): Kết hợp các sắc độ đậm nhạt của cùng một màu (ví dụ: xanh dương nhạt + xanh navy).
• Phối màu tương phản: Kết hợp 2 màu đối lập tạo điểm nhấn nổi bật (ví dụ: áo trắng + quần đen; vàng + xanh lam).
• Phối họa tiết: Nếu áo có hoa văn/kẻ sọc nổi bật thì quần/váy nên là màu trơn, tránh phối cả cây họa tiết rối mắt.

2. Quy trình bảo quản trang phục đúng cách

Bảo quản tốt giúp quần áo giữ được form dáng, màu sắc tươi mới và kéo dài tuổi thọ sử dụng:

1. Làm sạch (Giặt):

• Phân loại quần áo màu trắng riêng với quần áo màu đậm trước khi giặt để tránh bị lem màu.
• Quần áo bằng len, lụa, tơ tằm nên giặt tay nhẹ nhàng với dầu gội hoặc nước giặt dịu nhẹ, không vắt xoắn mạnh.

1. Làm khô (Phơi / Sấy):

• Phơi mặt trái của quần áo ra ngoài để tránh ánh nắng gắt làm bạc màu sợi vải.
• Quần áo len, dệt kim cần phơi ngang trên móc hoặc lưới phơi để tránh bị chảy xệ kéo dài sợi.

1. Làm phẳng (Là / Ủi):

• Điều chỉnh nhiệt độ bàn là phù hợp với từng chất liệu:
• Vải sợi tổng hợp (nylon, polyester): Là ở nhiệt độ thấp (< 120°C).
• Vải tơ tằm, len: Là ở nhiệt độ trung bình (130–150°C), nên là qua một lớp vải mỏng ẩm.
• Vải bông, vải lanh (cotton, linen): Là ở nhiệt độ cao (160–200°C) kết hợp phun hơi nước.

1. Cất giữ:

• Treo áo sơ mi, áo khoác, vest lên móc áo chuyên dụng.
• Gấp gọn quần áo mặc ở nhà, đồ thể thao, xếp vào tủ nơi khô ráo, thoáng khí, tránh ẩm mốc.

3. Bộ kí hiệu chăm sóc quần áo chuẩn quốc tế (Care Labels)

Học sinh cần ghi nhớ 5 biểu tượng hình học cơ bản:

1. Hình chậu nước: Kí hiệu về GIẶT (Washing).

• Chậu nước không số: Được giặt nước thông thường.
• Có số (ví dụ: 30°, 40°): Nhiệt độ nước tối đa cho phép.
• Có hình bàn tay trong chậu: Chỉ được giặt bằng tay.
• Dấu gạch chéo chữ X đè lên chậu: Không được giặt bằng nước (phải giặt khô).

1. Hình tam giác: Kí hiệu về TẨY (Bleaching).

• Hình tam giác trống: Được sử dụng mọi chất tẩy.
• Hình tam giác có 2 đường gạch chéo: Chỉ dùng chất tẩy không chứa clo.
• Hình tam giác có dấu X gạch chéo: Tuyệt đối không được tẩy.

1. Hình bàn là: Kí hiệu về LÀ / ỦI (Ironing).

• Bàn là 1 chấm tròn: Là ở nhiệt độ thấp (tối đa 110°C).
• Bàn là 2 chấm tròn: Là ở nhiệt độ trung bình (tối đa 150°C).
• Bàn là 3 chấm tròn: Là ở nhiệt độ cao (tối đa 200°C).
• Bàn là có dấu gạch chéo X: Cấm được là/ủi.

1. Hình vuông: Kí hiệu về SẤY VÀ PHƠI KHÔ (Drying).

• Hình vuông có vòng tròn bên trong: Được sấy bằng máy sấy quần áo.
• Vòng tròn có dấu X: Không được sấy bằng máy.
• Hình vuông có 1 nét gạch ngang: Phơi khô trải phẳng.

1. Hình tròn: Kí hiệu về GIẶT KHÔ (Dry Cleaning) chuyên nghiệp tại tiệm giặt.

1. Khái niệm Thời trang

Thời trang là tập hợp những thói quen, cách ăn mặc và kiểu trang phục được số đông trong xã hội ưa chuộng, chấp nhận và sử dụng phổ biến trong một khoảng thời gian nhất định. Thời trang luôn thay đổi theo thời gian, phản ánh sự phát triển của kinh tế, văn hóa, lối sống và công nghệ dệt may.

2. Các phong cách thời trang cơ bản

Phong cách thời trang là cách thể hiện cá tính, gu thẩm mĩ riêng biệt thông qua việc lựa chọn và kết hợp trang phục:

1. Phong cách Cổ điển (Classic):

• Đặc điểm: Đơn giản, trang nhã, nghiêm túc, kín đáo và thanh lịch. Kiểu dáng vừa vặn, không quá rộng hay quá chật, ít chi tiết rườm rà. Màu sắc trung tính (đen, trắng, be, ghi xám, xanh navy).
• Trang phục tiêu biểu: Áo sơ mi trắng cổ đức, quần âu ống đứng, áo vest (blazer), đầm suông tối màu. Phong cách này không bao giờ lỗi mốt.

1. Phong cách Thể thao (Sporty):

• Đặc điểm: Khỏe khoắn, năng động, tiện lợi và tự do. Tạo sự thoải mái tối đa cho mọi vận động.
• Trang phục tiêu biểu: Áo thun (T-shirt), áo hoodie, quần nỉ bo gấu (jogger), quần shorts, giày thể thao (sneakers), mũ lưỡi trai.

1. Phong cách Dân gian (Folkloric / Ethnic):

• Đặc điểm: Khai thác các nét đặc trưng của văn hóa truyền thống, sử dụng hoa văn thổ cẩm, thêu tay, chất liệu tự nhiên (lụa tơ tằm, vải đũi, thổ cẩm dệt tay).
• Trang phục tiêu biểu: Áo dài cách tân, áo bà ba cách điệu, váy yếm thêu hoa, trang phục có họa tiết hoa văn dân tộc thiểu số Tây Bắc, Tây Nguyên.

1. Phong cách Lãng mạn (Romantic):

• Đặc điểm: Dịu dàng, mềm mại, nữ tính và bay bổng. Đường nét uốn lượn, có bèo nhún, xếp ly, ren hoặc nơ duyên dáng. Màu sắc tươi sáng, ngọt ngào (hồng phấn, tím nhạt, pastel, kem).
• Trang phục tiêu biểu: Đầm xòe voan hoa nhí, áo blouse cổ bèo viền ren, chân váy xếp ly bồng bềnh.

3. Thời trang học đường cho lứa tuổi học sinh THCS

Học sinh lớp 6 nên hướng tới phong cách thời trang:

• Trong sáng, trẻ trung, hồn nhiên, đúng lứa tuổi.
• Gọn gàng, sạch sẽ, lịch sự khi đến trường.
• Thoải mái, dễ vận động khi tham gia các hoạt động ngoại khóa thể dục thể thao.
• Tránh chạy theo các mốt dị hợm, hở hang hoặc quá tốn kém xa xỉ không phù hợp điều kiện gia đình.

1. Khái niệm và vai trò của đồ dùng điện

Đồ dùng điện trong gia đình là các thiết bị công nghệ hoạt động bằng năng lượng điện, có chức năng biến đổi điện năng thành các dạng năng lượng khác (quang năng, nhiệt năng, cơ năng) nhằm phục vụ sinh hoạt, nấu nướng, chiếu sáng, làm mát, giải trí và nâng cao chất lượng cuộc sống con người.

2. Các thông số kĩ thuật cơ bản ghi trên đồ dùng điện

Trên nhãn của mỗi thiết bị điện đều có các thông số kỹ thuật định mức mà người sử dụng bắt buộc phải nắm vững:

• Điện áp định mức ($U_{đm}$): Là mức điện áp quy định để thiết bị hoạt động bình thường, an toàn và đạt tuổi thọ cao nhất.
• Đơn vị đo: Vôn (kí hiệu: V).
• Lưới điện sinh hoạt tại Việt Nam là 220 V. Do đó, các thiết bị điện gia đình tại nước ta thường có điện áp định mức là 220V. Nếu cắm thiết bị 110V vào điện 220V mà không có máy biến áp sẽ gây cháy nổ lập tức!
• Công suất định mức ($P_{đm}$): Là đại lượng biểu thị mức độ tiêu thụ điện năng của thiết bị trong một đơn vị thời gian khi hoạt động ở điện áp định mức.
• Đơn vị đo: Oát (kí hiệu: W) hoặc Ki-lô-oát (kW): $1 kW = 1.000 W$.
• Thiết bị có công suất càng lớn thì tiêu tốn càng nhiều điện (ví dụ: bóng đèn LED 10W rất tiết kiệm; bình nóng lạnh 2.500W, bếp từ 2.000W tiêu hao nhiều điện).
• Các thông số khác: Dung tích (lít - L) của nồi cơm điện, tủ lạnh; kích thước (inch) của màn hình tivi; tốc độ vòng quay (vòng/phút) của quạt máy.

3. Tiêu chí lựa chọn đồ dùng điện trong gia đình

• Phù hợp với nhu cầu thực tế của các thành viên gia đình (tránh mua nồi quá to gây lãng phí, hoặc quá nhỏ không đủ dùng).
• Điện áp định mức phải phù hợp với lưới điện gia đình (220V).
• Chọn thiết bị có hiệu suất năng lượng cao, dán Nhãn năng lượng 5 sao của Bộ Công Thương.
• Thương hiệu uy tín, chế độ bảo hành rõ ràng, an toàn chống rò rỉ điện.
• Giá thành phù hợp với điều kiện kinh tế gia đình.

4. Quy tắc an toàn điện tuyệt đối trong gia đình

1. Không chạm tay ướt vào bất kỳ công tắc, phích cắm hay đồ dùng điện nào (vì nước dẫn điện rất nguy hiểm).
2. Tuyệt đối không chạm vào phần dây dẫn bị hở hoặc các phần mang điện kim loại.
3. Không cắm quá nhiều thiết bị có công suất lớn (bàn là, bếp điện, lò nướng, bình nước nóng) vào chung một ổ cắm điện để tránh quá tải gây chập cháy dây điện.
4. Khi phát hiện thiết bị có mùi khét, phát tia lửa hoặc bốc khói: Ngay lập tức ngắt cầu dao (Aptomat) tổng rồi mới tiến hành kiểm tra.
5. Luôn rút phích cắm điện trước khi lau chùi, vệ sinh hoặc sửa chữa đồ dùng điện.

5. Sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả

• Chỉ bật thiết bị khi cần dùng, tắt ngay khi ra khỏi phòng.
• Rút phích cắm khỏi ổ điện khi không sử dụng thời gian dài (tránh điện năng tiêu thụ ngầm standby).
• Thường xuyên vệ sinh, lau bụi màng lọc quạt, điều hòa, bóng đèn để thiết bị tản nhiệt tốt, duy trì hiệu suất cao.

1. Công dụng của đèn điện

Đèn điện là thiết bị biến đổi điện năng thành quang năng (ánh sáng), phục vụ nhu cầu học tập, làm việc, sinh hoạt ban đêm và trang trí thẩm mĩ cho không gian sống.

2. So sánh 4 loại bóng đèn thông dụng

3. Thực hành lựa chọn đèn chiếu sáng

• Chiếu sáng bàn học: Nên chọn đèn bàn LED chống cận thị, công suất 5W – 8W, chỉ số hoàn màu CRI > 80, ánh sáng vàng ấm (3000K) hoặc trắng tự nhiên (4000K) để bảo vệ mắt, không gây chói lóa.
• Chiếu sáng phòng khách, phòng ngủ: Dùng đèn tuýp LED (T8) hoặc đèn LED âm trần (Downlight) để ánh sáng tỏa đều, tiết kiệm điện.

1. Công dụng của nồi cơm điện

Nồi cơm điện là thiết bị nấu cơm tự động nhanh chóng, tiện lợi, cơm chín đều, dẻo ngon; ngoài ra còn có thể dùng để nấu cháo, ninh súp, làm bánh, hấp rau củ hoặc nấu xôi.

2. Cấu tạo chi tiết của nồi cơm điện

Nồi cơm điện gồm 5 bộ phận chính:

1. Nắp nồi: Đậy kín giữ nhiệt và hơi nước bên trong. Gồm nắp gài (gắn liền thân có gioăng cao su giữ nhiệt) hoặc nắp rời. Trên nắp có van thoát hơi nước chống trào.
2. Thân nồi: Vỏ ngoài bằng nhựa cách nhiệt hoặc thép sơn tĩnh điện, bảo vệ các bộ phận bên trong và giữ nhiệt cho nồi nấu.
3. Nồi nấu (Lòng nồi): Làm bằng hợp kim nhôm đúc dày, bên trong phủ lớp men chống dính (Teflon hoặc Ceramic) để cơm không bị cháy khét dính đáy nồi.
4. Bộ phận sinh nhiệt (Mâm nhiệt): Đĩa kim loại đúc dày đặt ở đáy thân nồi, bên trong chứa dây điện trở nhiệt (dây mayso), có nhiệm vụ truyền nhiệt trực tiếp vào đáy lòng nồi khi được cấp điện.
5. Bộ phận điều khiển:

• Nồi cơm điện cơ: Gồm cần gạt chuyển mạch và rơle nhiệt lưỡng kim nam châm ở tâm mâm nhiệt, có 2 đèn báo: Nấu (Cook) và Giữ ấm (Warm).
• Nồi cơm điện tử: Gồm bảng mạch vi xử lý điện tử, màn hình LED hiển thị và các nút bấm chọn nhiều chế độ nấu cài đặt sẵn.

3. Nguyên lí làm việc của nồi cơm điện

• Giai đoạn nấu (Cook): Khi cắm điện và gạt cần điều khiển xuống nấc 'Cook', rơle nhiệt đóng tiếp điểm cấp điện cho mâm nhiệt. Mâm nhiệt nóng lên truyền nhiệt vào lòng nồi làm sôi nước, làm chín gạo.
• Giai đoạn chuyển nấc: Khi gạo hút cạn nước, nhiệt độ đáy nồi tăng nhanh vượt quá 100°C (khoảng 105°C – 115°C). Lúc này, rơle nhiệt (nam châm vĩnh cửu mất từ tính khi quá nhiệt độ Curie) tự động nhả ra, đẩy cần gạt bật lên nấc 'Warm'.
• Giai đoạn giữ ấm (Warm): Tiếp điểm nấu ngắt, dòng điện chuyển qua mạch sấy giữ nhiệt công suất nhỏ (khoảng 40–50W), giữ cơm luôn nóng hổi mà không bị khê cháy.

4. Quy trình sử dụng và bảo quản an toàn

1. Đong gạo và vo gạo sạch trong rá riêng (không vo trực tiếp trong lòng nồi tránh làm trầy xước men chống dính).
2. Cho nước theo tỷ lệ vừa đủ với từng loại gạo.
3. Lau khô hoàn toàn mặt ngoài và đáy lòng nồi trước khi đặt vào thân nồi.
4. Xoay nhẹ lòng nồi sang trái, sang phải để đáy nồi tiếp xúc khít với mâm nhiệt.
5. Đóng nắp kín, cắm phích điện chắc chắn và gạt nút sang chế độ Cook.
6. Sau khi nồi chuyển sang Warm khoảng 10–15 phút, cơm ủ chín tới là có thể thưởng thức.
7. Vệ sinh lòng nồi bằng miếng bọt biển mềm, không dùng búi sắt cọ xát.

1. Cấu tạo của bếp hồng ngoại

Bếp hồng ngoại gồm 4 bộ phận chính:

1. Mặt bếp: Làm bằng kính gốm Ceramic hoặc kính cường lực cao cấp, chịu được nhiệt độ cao (lên đến 700–800°C) và sốc nhiệt tốt, cách điện hoàn toàn, dễ dàng lau chùi vệ sinh.
2. Mâm nhiệt hồng ngoại: Nằm ngay dưới mặt kính, sử dụng cuộn dây điện trở mayso carbon hoặc bóng đèn halogen phát nhiệt. Khi có điện, mâm nhiệt phát ra năng lượng bức xạ tia hồng ngoại làm nóng mặt kính với hiệu suất cao.
3. Thân bếp (Vỏ bếp): Bằng kim loại phủ sơn tĩnh điện hoặc nhựa cao cấp bảo vệ linh kiện bên trong. Dưới đáy thân bếp có quạt tản nhiệt và các khe thông gió để làm mát mạch điện tử.
4. Bảng điều khiển: Gồm các phím cảm ứng hoặc nút cơ (Bật/Tắt nguồn On/Off, tăng giảm nhiệt độ/công suất, hẹn giờ, khóa an toàn trẻ em Child Lock, chọn chế độ đun, xào, nấu lẩu).

2. Nguyên lí làm việc của bếp hồng ngoại

Khi được cấp điện, dòng điện chạy qua mâm nhiệt làm cuộn dây nóng đỏ, phát ra tia bức xạ hồng ngoại. Tia hồng ngoại truyền qua mặt kính ceramic nung nóng đáy nồi, từ đó truyền nhiệt làm chín thức ăn bên trong nồi.

Ưu điểm lớn: Bếp hồng ngoại không kén nồi (sử dụng được với tất cả các loại nồi chảo bằng inox, nhôm, gang, đất nung, thủy tinh chịu nhiệt). Đây là điểm khác biệt lớn so với bếp từ (bếp từ bắt buộc phải dùng nồi có đáy bắt từ tính).

3. Quy trình 4 bước sử dụng bếp hồng ngoại an toàn

1. Bước 1: Chuẩn bị: Lau sạch mặt bếp và đáy nồi. Đặt nồi nấu có thực phẩm vào chính giữa vùng nhiệt của mặt bếp. Cắm dây nguồn vào ổ điện (nghe tiếng 'bíp').
2. Bước 2: Bật bếp & Chọn chế độ: Nhấn phím Bật/Tắt (Power/On-Off). Nhấn phím chọn chế độ nấu (Nấu lẩu, Hầm, Chiên...) hoặc nhấn dấu (+) (-) để tăng giảm công suất phù hợp.
3. Bước 3: Nấu nướng: Quan sát thực phẩm chín, có thể cài đặt hẹn giờ nấu. Tuyệt đối không để thức ăn hoặc dầu mỡ trào ra mặt kính.
4. Bước 4: Tắt bếp an toàn: Nhấn phím Bật/Tắt để tắt bếp. Lưu ý quan trọng: Không được rút phích điện ngay lập tức, mà phải chờ 5–10 phút để quạt tản nhiệt bên dưới ngừng quay hẳn nhằm làm mát linh kiện điện tử bên trong bếp.

4. Các lưu ý an toàn tuyệt đối khi sử dụng bếp hồng ngoại

• Cảnh báo bỏng nhiệt: Mặt bếp hồng ngoại đạt nhiệt độ rất cao (vùng nấu chuyển màu đỏ rực khi hoạt động). Sau khi tắt bếp, mặt kính vẫn còn rất nóng (đèn cảnh báo chữ 'H' - Hot sáng). Tuyệt đối không chạm tay vào vùng nấu!
• Không dùng dụng cụ nấu có đáy gồ ghề, sắc nhọn kéo lê làm xước mặt kính.
• Không để vật dụng bằng nhựa hoặc khăn lau trên mặt bếp vì sẽ bị nóng chảy gây cháy khét.
• Chỉ lau chùi vệ sinh mặt bếp khi bếp đã nguội hoàn toàn.

1. Mục tiêu và ý nghĩa dự án

Điện năng là nguồn năng lượng thiết yếu của xã hội hiện đại nhưng không phải là vô tận. Việc sử dụng điện an toàn và tiết kiệm giúp:

• Giảm thiểu rủi ro tai nạn điện giật và nguy cơ hỏa hoạn cháy nổ gia đình.
• Giảm chi phí hóa đơn tiền điện hằng tháng cho bố mẹ.
• Giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia và giảm phát thải khí nhà kính bảo vệ Trái Đất.

2. Công thức tính toán điện năng tiêu thụ

Điện năng tiêu thụ của một đồ dùng điện được tính theo công thức: \[A = P \times t\] Trong đó:

• $A$: Điện năng tiêu thụ (đơn vị: Oát-giờ - Wh hoặc Ki-lô-oát-giờ - kWh, trong đời sống 1 kWh gọi là 1 số điện).
• $P$: Công suất định mức của thiết bị (đơn vị: Oát - W hoặc kW; $1 kW = 1.000 W$).
• $t$: Thời gian thiết bị hoạt động (đơn vị: giờ - h).
• Đổi đơn vị: $A (kWh) = \dfrac{P (W) \times t (h)}{1.000}$.

Ví dụ tính toán: Một gia đình sử dụng 1 chiếc điều hòa nhiệt độ có công suất $1.000 W$ ($1 kW$), mỗi ngày bật 8 giờ trong mùa hè.

- Điện năng tiêu thụ 1 ngày: $A = 1 kW \times 8 h = 8 kWh$ (8 số điện).

- Điện năng tiêu thụ trong 30 ngày (1 tháng): $8 kWh \times 30 = 240 kWh$.

- Nếu giá điện trung bình là $2.000 đ/kWh$, số tiền điện phải trả riêng cho chiếc điều hòa đó là: $240 \times 2.000 = 480.000$ đồng/tháng.

3. Quy trình thực hiện dự án điều tra trong gia đình

• Nhiệm vụ 1: Khảo sát thực trạng
• Lập bảng kiểm kê toàn bộ đồ dùng điện trong nhà (bóng đèn, quạt, tivi, tủ lạnh, điều hòa, nồi cơm, bình nóng lạnh).
• Ghi lại công suất $P$ (W) và thời gian sử dụng ước tính $t$ (h/ngày).
• Nhiệm vụ 2: Phát hiện lãng phí và nguy cơ mất an toàn
• Có bật đèn/quạt khi phòng không có người không?
• Có để điều hòa nhiệt độ quá thấp (dưới 24°C) không?
• Có mở tủ lạnh quá lâu hoặc để đồ ăn nóng vào tủ không?
• Ổ cắm có bị lỏng lẻo, dây điện có bị trầy xước gần nguồn nước không?
• Nhiệm vụ 3: Đề xuất giải pháp và cam kết hành động
• Thay thế bóng đèn sợi đốt/compact cũ bằng bóng đèn LED tiết kiệm điện.
• Cài đặt điều hòa ở mức 26–28°C kết hợp bật quạt gió nhẹ thoang thoảng.
• Tắt bình nóng lạnh trước khi tắm, chỉ bật trước 15 phút.
• Tận dụng tối đa ánh sáng tự nhiên và gió trời ban ngày.

4. Kiến thức bổ trợ: Nhãn năng lượng ngôi sao

Theo quy định của Bộ Công Thương và Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả:

• Các thiết bị điện lưu hành tại Việt Nam (tủ lạnh, máy giặt, điều hòa, quạt) bắt buộc phải dán nhãn năng lượng so sánh từ 1 sao đến 5 sao.
• Càng nhiều sao thì thiết bị càng tiết kiệm điện. Thiết bị đạt cấp 5 sao là thiết bị có hiệu suất năng lượng tối ưu nhất, tiết kiệm điện năng vượt trội nhất.