CÔNG NGHỆ 7 • Nông - Lâm - Thủy Sản • GDPT 2018

Vai trò thiết yếu: Trồng trọt cung cấp các sản phẩm thiết yếu như gạo, ngô, rau, củ, quả phục vụ đời sống con người; cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu; tạo nguồn thức ăn dồi dào cho ngành chăn nuôi; góp phần giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Sự phát triển của trồng trọt còn là bệ phóng hỗ trợ nhiều ngành sản xuất, thương mại, dịch vụ khác.

Triển vọng phát triển tại Việt Nam:

• Việt Nam có khí hậu nhiệt đới gió mùa với các mùa vụ phong phú, địa hình đa dạng gồm đồng bằng châu thổ, trung du, miền núi, cao nguyên và dải ven biển.
• Nước ta có bề dày truyền thống nông nghiệp lúa nước, người lao động cần cù, giàu kinh nghiệm thực tế.
• Khoa học công nghệ, máy móc cơ giới và chính sách khuyến nông của Nhà nước ngày càng hoàn thiện, tạo điều kiện mở rộng vùng chuyên canh, nâng cao năng suất và chất lượng nông sản.
• Xu thế tương lai: Sản xuất hướng đến chất lượng cao, an toàn vệ sinh thực phẩm (VietGAP, GlobalGAP), hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững.

Dựa vào mục đích sử dụng chính, cây trồng được phân chia thành các nhóm:

* Lưu ý: Một cây trồng có thể có nhiều công dụng khác nhau (ví dụ: cây sen vừa lấy củ/hạt làm thực phẩm, vừa làm thuốc, vừa làm cảnh); khi phân nhóm cần căn cứ vào mục đích sử dụng chủ yếu đang xét.

• Trồng trọt ngoài tự nhiên: Mọi khâu canh tác từ làm đất, gieo trồng đến chăm sóc đều tiến hành trực tiếp trong điều kiện môi trường tự nhiên. Ưu điểm: Quy trình đơn giản, chi phí thấp, triển khai được trên quy mô diện tích rất lớn. Nhược điểm: Chịu ảnh hưởng trực tiếp của thời tiết bất lợi (giá rét, hạn hán, mưa bão, lũ lụt) và áp lực sâu bệnh hại.
• Trồng trọt trong nhà có mái che: Thực hiện trong nhà lưới, nhà kính, nhà màng. Ưu điểm: Chủ động kiểm soát tiểu khí hậu, giảm tác động của thời tiết cực đoan và sâu bệnh gây hại, có thể sản xuất rau quả trái vụ mang lại giá trị kinh tế cao. Nhược điểm: Yêu cầu vốn đầu tư lớn, hệ thống trang thiết bị hiện đại và kĩ thuật vận hành chuyên sâu.
• Trồng trọt kết hợp: Kết hợp cả hai phương thức theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Ví dụ: Gieo hạt và ươm nuôi cây con khỏe mạnh trong nhà màng có mái che, khi cây cứng cáp và thời tiết thuận lợi thì đem trồng đại trà ngoài đồng ruộng tự nhiên.

Đặc điểm của trồng trọt công nghệ cao:

• Ưu tiên ứng dụng các giống cây trồng mới cho năng suất vượt trội, phẩm chất đồng đều và thời gian sinh trưởng phù hợp.
• Ứng dụng giá thể (xơ dừa, vỏ trấu hun) hoặc dung dịch dinh dưỡng (thủy canh, khí canh) để thay thế đất tự nhiên.
• Tự động hóa các khâu tưới tiêu nhỏ giọt, bón phân tự động, cảm biến điều chỉnh nhiệt độ, độ ẩm và thông gió.
• Quy trình sản xuất khép kín từ nghiên cứu chọn giống, chăm sóc tiêu chuẩn đến bảo quản và chuỗi tiêu thụ.

Một số ngành nghề tiêu biểu:

• Kĩ sư trồng trọt: Quản lí, chỉ đạo quy trình canh tác, nghiên cứu ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao năng suất và chất lượng nông sản.
• Kĩ sư bảo vệ thực vật: Điều tra, chẩn đoán sâu bệnh hại cây trồng, đề xuất biện pháp phòng ngừa và xử lí an toàn sinh học, bảo đảm an toàn thực phẩm.
• Kĩ sư chọn giống cây trồng: Thu thập, bảo tồn nguồn gen bản địa quý hiếm, nghiên cứu lai tạo và khảo nghiệm các giống cây trồng mới.

Đất trồng là môi trường sống thiết yếu của cây, gồm 3 phần cấu thành gắn bó mật thiết:

• Phần rắn: Gồm các hợp chất vô cơ (chất khoáng từ đá mẹ) và hợp chất hữu cơ (xác thực vật, vi sinh vật phân giải tạo mùn). Cung cấp đầy đủ các nguyên tố dinh dưỡng đa - trung - vi lượng cần thiết và giữ cho bộ rễ cây đứng vững chắc.
• Phần lỏng: Là lượng nước chứa trong các mao quản của đất. Nước đóng vai trò hòa tan các chất dinh dưỡng dưới dạng ion để lông hút của rễ cây dễ dàng hấp thụ, đồng thời điều hòa nhiệt độ đất.
• Phần khí: Là không khí nằm trong các khe hở của hạt đất, chứa nhiều oxygen cần thiết cho sự hô hấp của rễ cây và vi sinh vật có ích.

Làm đất là công đoạn đầu tiên trong quy trình canh tác, nhằm cải tạo tính chất lí học và sinh học của đất:

• Cày đất: Dùng máy cày hoặc lưỡi cày xới xáo lớp đất mặt ở độ sâu tiêu chuẩn từ 20 – 30 cm. Mục đích: Tăng bề dày tầng canh tác, làm tơi xốp đất, thoáng khí và vùi lấp tàn dư cỏ dại, mầm mống sâu bệnh xuống tầng sâu để tiêu diệt.
• Bừa hoặc đập đất: Làm vụn nhỏ các cục đất to, thu gom sạch rễ cỏ dại sót lại, trộn đều phân bón và san phẳng bề mặt ruộng vườn, tạo độ ẩm đồng đều cho hạt nảy mầm.
• Lên luống: Vun đất thành các luống cao (thường rộng 0.8 – 1.2m, cao 15 – 30cm). Mục đích: Tạo tầng đất tơi dày cho rễ và củ phát triển, thuận tiện cho việc đi lại chăm sóc, bón phân, tưới nước và đặc biệt giúp thoát nước nhanh chóng khi mưa lớn, tránh ngập úng gốc cây.

Khái niệm & Mục đích: Bón phân lót là việc bón phân vào đất ngay trước khi gieo hạt hoặc đặt cây con. Mục đích là chuẩn bị sẵn nguồn dưỡng chất dự trữ trong đất để cây non hấp thụ ngay khi rễ vừa nhú ra, giúp cây con bén rễ nhanh và sinh trưởng khỏe mạnh ngay từ đầu.

Loại phân thường dùng:

• Phân hữu cơ hoai mục (phân chuồng ủ hoai, phân trùn quế, phân compost): Cung cấp mùn, cải tạo kết cấu xốp của đất và giải phóng dinh dưỡng từ từ.
• Phân lân: Kích thích bộ rễ phát triển mạnh ăn sâu và rộng, tăng sức chống rét, chống hạn cho cây con.

Phương pháp bón: Rải đều khắp mặt ruộng rồi bừa xới trộn sâu vào đất; hoặc bón tập trung theo hàng/theo từng hốc trồng. Lưu ý kĩ thuật: Cần lấp một lớp đất mỏng cách li phân lót với hạt giống hoặc rễ cây non để tránh hiện tượng sót rễ do nồng độ phân bón cao.

Hình thức gieo trồng: Gồm gieo hạt trực tiếp, trồng bằng cây con có rễ, hoặc trồng bằng củ, đoạn thân cành (như mía, sắn, khoai lang).

Yêu cầu kĩ thuật cốt lõi: Phải bảo đảm 4 yếu tố: Thời vụ • Mật độ • Khoảng cách • Độ nông sâu.

• Hạt nhỏ (hạt cải, xà lách): Gieo trên mặt đất ẩm tơi xốp, phủ lớp trấu/tro mỏng rồi tưới phun sương nhẹ.
• Hạt lớn (ngô, đậu phộng): Vùi sâu gấp 2 – 3 lần đường kính của hạt, lấp đất đều và không nén quá chặt làm ngạt mầm.
• Trồng cây con: Đặt cây thẳng đứng, độ sâu ngang cổ rễ, nén đất nhẹ quanh gốc giữ cây đứng vững và tưới nước ngay sau khi trồng.

Các thời vụ chính ở nước ta: Vụ đông xuân (tháng 11 đến tháng 4 năm sau), vụ hè thu (tháng 4 – 7), vụ mùa (tháng 7 – 11). Miền Bắc có thêm vụ đông (tháng 10 – 12) rất thích hợp cho các loại cây ưa lạnh như ngô, khoai tây, bắp cải, su hào, súp lơ.

• Tỉa và dặm cây: Tỉa bỏ cây còi cọc, yếu ớt, bị sâu bệnh hại, tỉa bớt nơi quá dày; dặm cây con khỏe mạnh vào những khoảng trống bị chết để duy trì mật độ và khoảng cách tối ưu.
• Làm cỏ và vun xới: Làm sạch cỏ dại nhằm triệt tiêu sự cạnh tranh nước, ánh sáng, phân bón và loại bỏ nơi trú ẩn của sâu bệnh; vun xới đất giúp gốc đứng vững, rễ hô hấp tốt.
• Tưới và tiêu nước: Cung cấp nước đầy đủ theo từng giai đoạn phát triển (nhất là thời kì ra hoa, tạo quả); tiêu thoát nước kịp thời khi mưa bão ngập úng tránh thối rễ.
• Bón phân thúc: Bổ sung dinh dưỡng đa lượng (đạm, kali) trong các giai đoạn phát triển cành lá, phân hóa mầm hoa và nuôi quả. Cần làm sạch cỏ trước khi bón và vùi phân lấp đất tránh bốc hơi rửa trôi.

Nguyên tắc vàng: Phòng là chính; trừ sớm, kịp thời và triệt để; phối hợp đồng bộ nhiều biện pháp.

Chỉ sử dụng thuốc có trong danh mục cho phép. Tuân thủ nghiêm ngặt Nguyên tắc 4 đúng: Đúng thuốc • Đúng nồng độ liều lượng • Đúng lúc • Đúng cách.

• Tuân thủ thời gian cách li ghi trên nhãn thuốc trước khi thu hoạch để nông sản không còn dư lượng độc hại.
• Mang đầy đủ đồ bảo hộ: Quần áo dài tay chống thấm, găng tay cao su, ủng, kính bảo hộ và khẩu trang hoạt tính.
• Không phun ngược chiều gió; không phun khi trời sắp mưa hoặc lúc trưa nắng gắt.
• Thu gom bao bì, vỏ chai thuốc đúng bể chứa quy định; không rửa bình xịt hoặc đổ dung dịch thừa vào kênh mương, ao hồ.

Thu hoạch là công đoạn hoàn tất chu kì sản xuất cây trồng, quyết định đến kết quả mùa vụ:

• Mục đích: Thu gom nông sản kịp thời để hạn chế tối đa thất thoát về số lượng và giữ trọn vẹn chất lượng dinh dưỡng của sản phẩm.
• Yêu cầu kĩ thuật: Phải thu hoạch đúng độ chín thương phẩm, nhanh, gọn và cẩn thận; sử dụng công cụ, đồ đựng và phương pháp thích hợp nhằm tránh làm bầm dập, trầy xước vỏ làm vi khuẩn xâm nhập gây thối hỏng.

• Hái: Dùng tay hoặc kéo chuyên dụng bấm cuống nhẹ nhàng; áp dụng với các loại cây ăn quả (cam, xoài, nhãn, chôm chôm), quả rau (cà chua, ớt, đậu cô ve) hoặc ngọn rau.
• Nhổ: Dùng tay nắm sát gốc nhổ dứt khoát; áp dụng cho các loại củ nông và cây thân thảo như su hào, củ cải, cà rốt, sắn, lạc.
• Đào: Sử dụng cuốc, xẻng hoặc dĩa đào bới đất nhẹ nhàng tránh chém trúng củ; áp dụng cho khoai tây, khoai lang, gừng, nghệ.
• Cắt: Dùng liềm, dao hoặc máy gặt; áp dụng cho lúa, bắp cải, mía, hoa tươi cắt cành.

Hiện nay nhiều vùng chuyên canh ứng dụng máy gặt đập liên hợp hoặc máy thu hoạch chuyên dụng giúp nâng cao năng suất thu hoạch gấp hàng chục lần và giảm hao hụt.

Sau thu hoạch, nông sản vẫn tiếp tục các hoạt động hô hấp tế bào nên rất dễ suy giảm chất lượng nếu không được bảo quản đúng cách:

• Bảo quản trong kho thông thường: Nông sản (thóc, đỗ, ngô) cần được phơi/sấy đạt độ ẩm tiêu chuẩn (< 13%), cất giữ nơi khô ráo, thoáng khí, chống ẩm mốc và chuột bọ.
• Bảo quản lạnh: Duy trì nhiệt độ thấp thích hợp trong kho mát giúp làm chậm quá trình hô hấp và vi sinh vật gây hại, giữ rau củ quả tươi ngon lâu dài.
• Bảo quản kín & Hút chân không: Cách li hoàn toàn nông sản với không khí và hơi ẩm, ngăn chặn sự phát triển của nấm mốc và côn trùng.

Khái niệm: Nhân giống vô tính là phương pháp tạo ra cây giống mới trực tiếp từ một bộ phận sinh dưỡng (thân, cành, lá, rễ) của cây mẹ. Đặc điểm nổi bật: Cây con giữ nguyên vẹn 100% các đặc tính di truyền quý giá của cây mẹ, nhanh ra hoa tạo quả và rút ngắn thời gian sinh trưởng so với gieo từ hạt.

1. Bước 1 - Chọn cành: Chọn cành bánh tẻ (cành không quá non cũng không quá già), vỏ cành nhẵn bóng, mập mạp, các chồi nách khỏe và hoàn toàn không bị sâu bệnh gây hại.
2. Bước 2 - Cắt cành giâm: Dùng kéo cắt cành sắc bén cắt vát chéo một góc 45° thành từng đoạn dài khoảng 10 – 15 cm, mỗi đoạn có từ 2 – 4 lá. Cắt tỉa bớt 1/2 phiến lá để giảm thiểu sự thoát hơi nước của cành giâm.
3. Bước 3 - Xử lí chất kích thích ra rễ: Nhúng phần gốc cành giâm sâu khoảng 1 – 2 cm vào dung dịch thuốc kích rễ (như N3M, Atonik) trong khoảng 5 – 10 giây rồi vớt ra để ráo.
4. Bước 4 - Cắm cành vào giá thể: Cắm cành hơi chếch một góc nghiêng vào khay cát hoặc giá thể đất ẩm tơi xốp, độ sâu cắm cành từ 3 – 5 cm; khoảng cách hàng và cây từ 5x5 cm hoặc 10x10 cm. Nén nhẹ quanh gốc.
5. Bước 5 - Chăm sóc cành giâm: Đặt khay giâm nơi râm mát, tưới phun sương giữ ẩm thường xuyên. Sau khoảng 10 – 15 ngày kiểm tra, khi rễ ra nhiều, chuyển từ màu trắng sang màu vàng nâu thì chuyển cây con ra vườn ươm hoặc trồng vào chậu.

Sử dụng dao kéo cẩn thận, luôn hướng lưỡi cắt ra xa người; không đùa nghịch trong giờ thực hành; dung dịch kích thích ra rễ là hóa chất sinh trưởng nên tuyệt đối không được uống hay để dính vào mắt, miệng; sau khi thao tác phải rửa tay sạch bằng xà phòng.

Tiêu chí đánh giá sản phẩm: Tỉ lệ cành sống sót cao (> 85%), cành ra nhiều rễ tơ trắng/vàng khỏe mạnh, chồi nách bật mầm xanh tốt và bộ rễ phát triển đồng đều.

Để thực hiện dự án trồng rau an toàn đạt hiệu quả cao, cần tiến hành khảo sát và lập bảng dự toán chi tiết:

• Chuẩn bị giá thể: Đổ đất sạch/giá thể vào thùng xốp, cách miệng thùng từ 5 – 7 cm để khi tưới đất không bị tràn ra ngoài.
• Gieo hạt: Ngâm hạt giống trong nước ấm (2 sôi 3 lạnh) trong 3 – 4 giờ; rạch các hàng nông cách nhau 10 cm, rải đều hạt, lấp lớp đất mỏng 0.5 cm và tưới ẩm nhẹ.
• Chăm sóc: Đặt chậu nơi có đủ ánh sáng mặt trời; tưới nước 2 lần/ngày vào sáng sớm và chiều muộn; tuyệt đối không để ứ đọng nước ngập úng; bắt sâu bằng tay vào sáng sớm; bón bổ sung phân trùn quế sau mỗi lứa thu hoạch.
• Thu hoạch: Sau 25 – 30 ngày (với rau muống, cải), dùng dao hoặc kéo sạch cắt ngang cách gốc 2 – 3 cm để cây tiếp tục đâm nhánh cho lứa sau.

Nhật kí cần ghi rõ: Ngày thực hiện • Công việc đã làm • Tình trạng sinh trưởng (chiều cao, số lá, độ xanh) • Tình hình sâu bệnh • Kế hoạch tiếp theo.

Báo cáo tổng kết: Học sinh trình bày báo cáo bằng sản phẩm rau thật, hình ảnh chụp tiến trình hoặc video clip ngắn ghi lại các công đoạn, kèm theo bảng đối chiếu chi phí thực tế với dự toán ban đầu.

Khái niệm rừng: Rừng là một hệ sinh thái phức tạp bao gồm quần xã thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật, đất rừng và các yếu tố khí hậu môi trường; trong đó thực vật (các tầng cây gỗ, cây bụi) giữ vai trò thành phần chủ chốt.

Vai trò to lớn của rừng:

• Cung cấp lâm sản: Cung cấp gỗ phục vụ xây dựng, đồ mộc gia dụng, bột giấy và các lâm sản ngoài gỗ có giá trị cao (dược liệu, tinh dầu quế, hồi, nấm, măng).
• Bảo vệ môi trường & Điều hòa khí hậu: Hấp thụ $CO_2$, nhả $O_2$ (được ví như "lá phổi xanh" của Trái Đất), giữ cân bằng lượng mưa và độ ẩm không khí, giảm hiệu ứng nhà kính.
• Bảo vệ nguồn nước & Đất đai: Tán cây cản sức rơi của hạt mưa, mạng lưới rễ giữ đất giúp chống xói mòn, sạt lở đất đồi núi và giữ nguồn nước ngầm dồi dào.
• Chắn gió bão & Sóng biển: Rừng phi lao chắn cát bay lấn ruộng; rừng ngập mặn chắn sóng bão, bảo vệ đê điều và bãi bồi ven biển.
• Bảo tồn đa dạng sinh học: Nơi cư trú, sinh sản tự nhiên của hàng ngàn loài động thực vật quý hiếm, bảo tồn nguồn gen sinh học.

Theo Luật Lâm nghiệp Việt Nam, căn cứ vào mục đích quản lí và sử dụng chủ yếu, rừng được chia làm 3 loại:

• Rừng phòng hộ: Mục đích chủ yếu là bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất, chống xói mòn sa mạc hóa, hạn chế lũ lụt thiên tai và điều hòa khí hậu. Bao gồm: Rừng phòng hộ đầu nguồn; Rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay; Rừng phòng hộ chắn sóng, lấn biển; Rừng bảo vệ môi trường sinh thái.
• Rừng sản xuất: Mục đích chủ yếu là sản xuất, kinh doanh gỗ và các loại lâm sản ngoài gỗ; kết hợp phòng hộ bảo vệ môi trường. Các loài cây phổ biến: keo, bạch đàn, thông, quế, tre nứa.
• Rừng đặc dụng: Mục đích chủ yếu là bảo tồn thiên nhiên hoang dã, bảo tồn nguồn gen sinh vật quý hiếm; bảo vệ di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh; phục vụ nghiên cứu khoa học và du lịch sinh thái. Bao gồm: Vườn quốc gia (như Cúc Phương, Ba Bể, Phong Nha - Kẻ Bàng), Khu dự trữ thiên nhiên, Khu bảo tồn loài và sinh cảnh.

Thời vụ thích hợp: Trồng vào những thời điểm thời tiết ấm áp, độ ẩm cao và có mưa ẩm để cây con đạt tỉ lệ sống cao nhất.

• Các tỉnh miền Bắc: Trồng vào mùa xuân (tháng 2 – 4) và mùa thu (tháng 8 – 10).
• Các tỉnh miền Trung và miền Nam: Trồng vào đầu mùa mưa (tháng 5 – 8).

Hai phương pháp trồng rừng phổ biến:

• Trồng bằng cây con có bầu đất: Rễ cây nằm trọn trong bầu đất hữu cơ, rễ non không bị tổn thương khi vận chuyển, cây hồi phục nhanh và tỉ lệ sống rất cao (thường áp dụng phổ biến cho hầu hết các loại cây rừng).
• Trồng bằng cây con rễ trần: Cây được nhổ khỏi vườn ươm, rũ sạch đất; chi phí rẻ, vận chuyển nhẹ nhưng chỉ áp dụng cho một số loài cây có khả năng đâm rễ tái sinh mạnh như tràm, đước, tre luồng.

1. Đào hố: Đào hố có kích thước phù hợp bầu cây (thường $30 imes30 imes30 ext{ cm}$ hoặc $40 imes40 imes40 ext{ cm}$), để riêng lớp đất màu tơi xốp bên trên.
2. Rạch bỏ vỏ bầu: Dùng dao sắc rạch nhẹ vỏ bao nilon và nhẹ nhàng bóc vỏ bầu; tuyệt đối không làm vỡ bầu đất làm đứt rễ non.
3. Đặt cây vào hố: Đặt bầu cây thẳng đứng ngay ngắn giữa lòng hố, mặt bầu ngang bằng hoặc thấp hơn miệng hố 1 – 2 cm.
4. Lấp và nén đất: Lấy lớp đất màu lấp quanh bầu, dùng hai tay hoặc gót chân nén chặt vừa phải vào xung quanh bầu đất giữ cây không ngả nghiêng.
5. Vun gốc: Vun thêm đất tơi xốp cao hơn miệng hố từ 3 – 5 cm tạo hình vòm mui rùa để không bị đọng nước khi mưa và cố định gốc cây.

Rừng sau khi trồng cần được chăm sóc định kì trong 3 – 4 năm đầu (1 – 2 lần/năm): Rào chắn gia súc phá hoại, phát quang dây leo cỏ dại, tỉa cành sâu bệnh, xới đất vun gốc và bón phân bổ sung.

Vai trò: Cung cấp nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng hằng ngày (thịt, trứng, sữa); cung cấp nguyên liệu cho ngành chế biến thực phẩm và dệt may (da, lông vũ); tạo phân bón hữu cơ cho trồng trọt; tạo việc làm và nguồn thu nhập ổn định cho nông dân. Mối quan hệ tuần hoàn: Trồng trọt cung cấp thức ăn cho chăn nuôi; phụ phẩm chăn nuôi sau xử lí cung cấp phân bón phục hồi độ phì cho đất trồng trọt.

Xu hướng phát triển: Chuyển dịch mạnh mẽ sang chăn nuôi trang trại tập trung quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao (tự động hóa khâu cho ăn, uống nước, kiểm soát nhiệt độ chuồng, vắt sữa), bảo đảm an toàn sinh học và thân thiện môi trường.

• Gia súc: Các loài động vật 4 chân có vú như trâu, bò, lợn, dê, cừu; nuôi lấy thịt, sữa, sức kéo cày bừa và phân bón.
• Gia cầm: Các loài động vật 2 chân có cánh và lông vũ như gà, vịt, ngan, ngỗng, chim bồ câu; nuôi lấy thịt và trứng.
• Vật nuôi đặc trưng vùng miền:
  • Gà Đông Tảo (Hưng Yên): Đôi chân to, xù xì màu đỏ, thịt giòn ngọt, quý hiếm.
  • Lợn cỏ (miền Trung): Tầm vóc nhỏ nhắn, dễ nuôi, thích nghi cao, thịt nạc thơm ngon.
  • Bò vàng Việt Nam: Dễ nuôi, chống chịu thời tiết khắc nghiệt, là nguồn gen quý để lai tạo bò thịt/sữa.
  • Chó Phú Quốc (Kiên Giang): Nổi tiếng với dải xoáy lông ngược trên lưng, chân có màng vịt bơi lội giỏi và thông minh.

Bảo vệ môi trường: Thu gom phân làm phân bón hữu cơ ủ hoai hoặc đưa vào hầm biogas lên men sinh khí đốt sinh hoạt; nghiêm cấm xả chất thải chưa qua xử lí ra mương máng, sông suối.

• Nuôi dưỡng: Cung cấp đầy đủ, cân đối các chất dinh dưỡng (chất đạm, tinh bột, chất béo, vitamin, chất khoáng) và nước uống sạch phù hợp với loài, lứa tuổi, thể trạng và mục đích nuôi.
• Chăm sóc: Thường xuyên tạo lập môi trường sống tối ưu (nhiệt độ, độ ẩm, độ thông thoáng, ánh sáng, vệ sinh sát trùng chuồng và chế độ vận động) để vật nuôi phát triển khỏe mạnh.
• Phúc lợi động vật: Là việc đối xử nhân đạo để con vật luôn trong trạng thái thể chất và tinh thần tốt: Không bị đói khát; không bị đau đớn, bệnh tật; không bị sợ hãi, stress và được tự do thể hiện các tập tính tự nhiên trong điều kiện an toàn.

• Vật nuôi non: Hệ tiêu hóa, hô hấp và khả năng điều tiết thân nhiệt chưa hoàn thiện. Biện pháp: Phải giữ ấm chuồng; cho bú sữa đầu của mẹ càng sớm càng tốt vì sữa đầu chứa hàm lượng kháng thể cực kì cao giúp phòng chống bệnh; tập ăn dặm sớm; cho vận động và tắm nắng sớm hấp thụ vitamin D.
• Vật nuôi đực giống: Quyết định chất lượng đời con. Biện pháp: Khẩu phần ăn giàu đạm, vitamin (A, E) và khoáng chất; kiểm soát lượng ăn vừa đủ tránh quá béo làm lười phối hoặc quá gầy làm giảm phẩm chất tinh dịch; chuồng rộng rãi, cho tắm chải và vận động hằng ngày.
• Vật nuôi cái sinh sản: Nhu cầu thay đổi linh hoạt qua 3 giai đoạn:
  1. Giai đoạn hậu bị: Khẩu phần duy trì khung xương vững chắc, tránh tích mỡ làm hẹp đường sinh dục.
  2. Giai đoạn mang thai: Bổ sung dinh dưỡng nuôi thai phát triển toàn diện, không vận động mạnh.
  3. Giai đoạn đẻ và nuôi con (tiết sữa): Nhu cầu năng lượng và protein cao nhất để tạo sữa nuôi con, chuồng luôn khô ráo ấm áp.

Biểu hiện: Vật nuôi ủ rũ, chậm chạp, nằm co cụm, giảm hoặc bỏ ăn hoàn toàn, thân nhiệt tăng cao (sốt), mắt lờ đờ chảy dỉ mắt, mũi chảy dịch, ho hen, thở khò khè, tiêu chảy phân lỏng có bọt hoặc lẫn máu, liệt chân. Bệnh chuyển biến nặng có thể dẫn đến tử vong nhanh chóng.

4 nhóm nguyên nhân chính: (1) Do vi sinh vật truyền nhiễm (vi khuẩn, virus); (2) Do động vật kí sinh (giun, sán, ve, rận); (3) Do thức ăn, nước uống không bảo đảm an toàn dinh dưỡng; (4) Do môi trường chuồng trại ô nhiễm, thời tiết biến đổi đột ngột.

Phòng bệnh là chính: Vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, khô ráo; cung cấp thức ăn, nước uống sạch đủ chất; định kì tẩy giun sán; cách li nghiêm ngặt cá thể mới mua về theo dõi 2 – 3 tuần trước khi nhập đàn.

Vai trò của vaccine: Vaccine chứa mầm bệnh đã bị làm suy yếu hoặc bất hoạt. Khi tiêm vào cơ thể khỏe mạnh, vaccine kích thích hệ miễn dịch tự sinh ra kháng thể đặc hiệu để sẵn sàng tiêu diệt mầm bệnh khi bị lây nhiễm trong tương lai. Tiêm phòng vaccine đúng lịch quy định là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm.

• Vị trí & Hướng chuồng: Chọn nơi cao ráo, thoát nước tốt, tránh ngập úng; hướng chuồng nên chọn hướng đông nam hoặc nam để đón gió mát mùa hè và tránh gió mùa đông bắc lạnh giá mùa đông.
• Nền chuồng & Đệm lót: Láng xi măng hoặc lát gạch, rải lớp chất độn chuồng (trấu, mùn cưa, dăm bào) dày từ 10 – 15 cm đã phun khử trùng để hút ẩm, giữ ấm và tiêu phân.
• Thức ăn theo lứa tuổi:
  • Gà dưới 1 tháng tuổi: Thức ăn giàu đạm (20 – 22% protein), cho ăn tự do cả ngày lẫn đêm để gà con lớn nhanh.
  • Gà 1 – 3 tháng tuổi: Cho ăn 3 – 4 lần/ngày, các bữa cách nhau 3 – 4 giờ; bổ sung rau xanh thái nhỏ.
  • Gà trên 3 tháng tuổi: Cho ăn khẩu phần cân đối tinh bột (ngô, thóc) và đạm nhằm vỗ béo xuất bán.

• Giai đoạn úm (0 – 1 tháng tuổi): Gà con sức đề kháng kém, dễ chết do lạnh. Phải quây kín bằng cót, treo bóng đèn hồng ngoại/sưởi ấm. Quan sát hành vi đàn gà để chỉnh nhiệt: Tụ thành đám dưới đèn → gà bị lạnh; tản xa đèn há mỏ → gà bị nóng; túm tụm về một góc → có gió lùa; tản đều ăn uống hoạt bát → nhiệt độ thích hợp.
• Giai đoạn trên 1 tháng tuổi: Bỏ quây úm; sau 2 tháng có thể thả gà ra vườn rộng có cỏ xanh vào những ngày nắng ráo để gà vận động, tắm nắng, giúp cơ bắp săn chắc và chất lượng thịt thơm ngon.

1. Chọn loài và giống vật nuôi: Dựa vào sở thích, không gian diện tích nơi ở, quỹ thời gian chăm sóc, điều kiện tài chính gia đình và quy định khu dân cư.
2. Khảo sát và liệt kê các hạng mục chi phí: Chia rõ làm 2 nhóm: (1) Chi phí đầu tư ban đầu; (2) Chi phí định kì hằng tháng.
3. Lập bảng dự toán chi tiết: Ghi rõ số lượng, đơn giá tham khảo tại địa phương, chu kì mua sắm và thành tiền.
4. Xây dựng thời gian biểu chăm sóc: Lịch cho ăn, dọn vệ sinh chuồng, tắm chải, vận động và phương án gửi người chăm sóc khi gia đình đi vắng dài ngày.

Vai trò: Cung cấp thực phẩm giàu protein, omega-3, khoáng chất; cung cấp nguyên liệu chế biến hàng triệu tấn thủy sản xuất khẩu mang về hàng tỉ USD cho đất nước; tạo sinh kế cho hàng triệu ngư dân; hoạt động đánh bắt xa bờ của bà con ngư dân còn góp phần khẳng định và bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Các loài có giá trị cao: Tôm hùm, tôm sú, tôm thẻ chân trắng, cua biển, cá tra, cá basa, cá song, cá lăng, cá thát lát.

• Nghiêm cấm tuyệt đối các hành vi khai thác tận diệt: Đánh bắt bằng mìn nổ, kích điện, lưới mắt quá nhỏ hay dùng chất độc hóa học.
• Hạn chế đánh bắt ven bờ trong mùa sinh sản của tôm cá; tích cực thả bổ sung cá giống về môi trường tự nhiên.
• Quản lí chặt chẽ chất thải nuôi trồng thủy sản, xử lí nước thải bằng ao lắng lọc vi sinh trước khi xả ra môi trường bên ngoài; hạn chế lạm dụng kháng sinh hóa chất trong quá trình nuôi.

5 bước cải tạo ao nuôi trước vụ mới:

1. Tháo cạn hoặc bơm tát kiệt nước ao; bắt hết cá tạp và cá dữ còn sót lại.
2. Dọn sạch cỏ dại bờ ao, nạo vét bớt lớp bùn đáy thối, chỉ để lại lớp bùn màu dày 15 – 20 cm.
3. Rắc vôi bột ($Ca(OH)_2$) đều khắp đáy và bờ ao với liều lượng tiêu chuẩn: 7 – 10 kg / 100 m² đáy ao để diệt khuẩn, diệt mầm bệnh và trung hòa độ chua.
4. Phơi đáy ao dưới nắng trong 3 – 5 ngày cho đến khi mặt bùn nứt chân chim.
5. Lấy nước sạch vào ao qua túi lưới lọc mịn để ngăn cá tạp, đạt độ sâu 1.2 – 1.5 m.

Thả cá giống: Chọn cá khỏe mạnh, vây vảy nguyên vẹn, kích cỡ đồng đều, bơi lội nhanh nhẹn. Thả cá vào lúc trời mát (sáng sớm hoặc chiều muộn); ngâm túi cá vào ao 15 – 20 phút trước khi mở túi để cá làm quen nhiệt độ tránh bị sốc nhiệt.

• Thức ăn viên nổi: Cá nhỏ dùng viên 1 – 2 mm (đạm 30 – 35%); cá lớn dùng viên 3 – 4 mm (đạm 28 – 30%). Cho ăn 2 lần/ngày vào khoảng 8 – 9h sáng và 15 – 16h chiều với lượng ăn bằng 3 – 5% khối lượng cá trong ao.
• Xử lí hiện tượng cá ngạt/nổi đầu: Khi cá nổi đầu đớp khí trên mặt nước vào lúc sáng sớm (do thiếu oxy hòa tan), phải bật máy quạt nước, sục khí hoặc bơm phun mưa ngay lập tức; đồng thời ngừng cho ăn và xả bớt nước bẩn.
• Thu hoạch cá: Thu tỉa (bắt con lớn, để lại con nhỏ) hoặc thu toàn bộ (hạ cạn nước, kéo lưới gom sạch).

• Chọn loài cá: Người mới bắt đầu nên chọn các loài cá khỏe, dễ nuôi, thích nghi tốt như cá bảy màu (Guppy), cá vàng, cá chọi (Betta), cá mún, cá kiếm.
• Bể nuôi & Vị trí đặt: Chọn bể kính dạng hình hộp chữ nhật hoặc dạng trụ; đặt ở nơi chắc chắn, ánh sáng vừa phải, tránh ánh nắng chiếu trực tiếp gây rêu hại bùng phát và làm nóng nước.

• Cho ăn: Cho ăn 1 – 2 lần/ngày với lượng thức ăn vừa đủ; sau 5 phút nếu còn thừa phải vớt ra ngay tránh làm thối nước.
• Thay nước: Không thay 100% nước làm cá bị sốc nhiệt và ngạt clo; chỉ nên thay từ 20 – 30% lượng nước mỗi tuần bằng nước đã lắng bay hết clo.
• Trách nhiệm sinh thái: Tuyệt đối không thả cá cảnh lai tạp hoặc cá ngoại lai xâm lấn (như cá lau kính, cá rùa tai đỏ) ra sông suối ao hồ tự nhiên vì chúng có thể cạnh tranh tiêu diệt các loài bản địa.

• Chương I – Trồng trọt: Nắm vững chu trình sản xuất từ làm đất, bón phân lót, gieo trồng, chăm sóc phòng trừ sâu bệnh theo nguyên tắc 4 đúng, thu hoạch, bảo quản đến kĩ thuật nhân giống vô tính (giâm cành bánh tẻ) và dự án rau an toàn.
• Chương II – Lâm nghiệp: Phân biệt chính xác chức năng của 3 loại rừng (phòng hộ, sản xuất, đặc dụng) và các bước trồng rừng bằng cây con có bầu bảo đảm tỉ lệ sống cao.
• Chương III – Chăn nuôi: Hiểu rõ vai trò của vật nuôi bản địa, công nghệ xử lí chất thải Biogas, nuôi dưỡng con non bằng sữa đầu, quy trình úm gà thịt ba sạch và lập dự toán chi phí nuôi thú cưng.
• Chương IV – Thủy sản: Nắm vững quy trình cải tạo ao nuôi cá, các thông số môi trường nước (nhiệt độ 25–28°C, đĩa Secchi 20–30cm) và cách vận hành một bể cá cảnh an toàn sinh thái.