Giáo Dục Kinh Tế và Pháp Luật 10

là tổng hợp hành vi của cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức trong quá trình sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng hàng hoá, dịch vụ để đáp ứng nhu cầu, tạo giá trị vật chất hoặc lợi nhuận.

là chỉnh thể thống nhất các hoạt động kinh tế của một quốc gia. Bốn hoạt động cơ bản có liên hệ mật thiết:

Sản xuất tạo sản phẩm; phân phối và trao đổi đưa sản phẩm/thu nhập đến các chủ thể; tiêu dùng hoàn tất chu trình và tác động ngược đến quyết định sản xuất. Sản phẩm được ưa chuộng có thể thúc đẩy mở rộng sản xuất; hàng khó tiêu thụ có thể làm sản xuất thu hẹp.

lựa chọn sản phẩm an toàn, có nguồn gốc, ít tác động môi trường, bao bì tái chế/phân huỷ; lựa chọn này tạo tín hiệu để doanh nghiệp chuyển đổi sản xuất.

là tổng thể các quan hệ kinh tế trong đó nhu cầu, cung, giá cả và cạnh tranh được thể hiện qua việc trao đổi hàng hoá/dịch vụ giữa các chủ thể.

hàng hoá/dịch vụ; người mua (cầu); người bán (cung); giá cả; quan hệ mua bán và phương thức giao dịch.

theo đối tượng (hàng hoá, dịch vụ, lao động, vốn…), phạm vi (địa phương, trong nước, quốc tế), tính chất/mức độ cạnh tranh và hình thức giao dịch (trực tiếp, trực tuyến).

Doanh nghiệp khảo sát nhu cầu và phản hồi khách hàng trước khi sản xuất; người tiêu dùng so sánh giá, chất lượng, xuất xứ và điều kiện bảo hành. Số liệu thị trường cần được xem theo thời điểm và phạm vi cụ thể.

là hệ thống quan hệ kinh tế tự điều chỉnh theo các quy luật kinh tế (cung – cầu, cạnh tranh, giá cả, lợi nhuận), tác động đến quyết định của chủ thể và phân bổ nguồn lực.

lượng hàng hoá/dịch vụ người bán sẵn sàng cung ứng ở các mức giá trong thời gian nhất định. Cầu: lượng người mua có khả năng và sẵn sàng mua ở các mức giá trong thời gian nhất định.

các yếu tố khác không đổi, cầu tăng thường gây áp lực tăng giá và khuyến khích tăng cung; cung vượt cầu thường gây áp lực giảm giá, tồn kho và thu hẹp sản xuất. Giá cả thực tế còn chịu tác động của chi phí, kỳ vọng, chính sách và cấu trúc thị trường.

sự ganh đua giữa các chủ thể nhằm có lợi thế sản xuất/tiêu thụ và thu lợi ích. Cạnh tranh lành mạnh khuyến khích cải tiến, giảm chi phí, nâng chất lượng; cạnh tranh không lành mạnh như gian lận, hàng giả, ép buộc hoặc thông đồng gây hại cho người tiêu dùng và thị trường.

mức giá hình thành trong quan hệ mua bán. Chức năng: truyền thông tin; điều tiết sản xuất, tiêu dùng và phân bổ nguồn lực; là công cụ để Nhà nước quản lí/kích thích/điều tiết kinh tế.

thúc đẩy năng động, sáng tạo, phân bổ nguồn lực theo tín hiệu nhu cầu/giá, tạo động lực tăng năng suất và mở rộng sản phẩm.

xây dựng luật chơi; bảo vệ cạnh tranh và người tiêu dùng; cung cấp dịch vụ công; điều tiết khi có thất bại thị trường; bảo đảm an sinh và phát triển bền vững. Tôn trọng tín hiệu thị trường nhưng không đồng nghĩa buông lỏng quản lí.

là toàn bộ các khoản thu, chi được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian do cơ quan có thẩm quyền quyết định nhằm bảo đảm chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.

ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; việc phân cấp nguồn thu/nhiệm vụ chi do pháp luật quy định. Theo nội dung sách, năm ngân sách bắt đầu 1/1 và kết thúc 31/12 dương lịch; Quốc hội quyết định dự toán và phê chuẩn quyết toán NSNN hằng năm.

thuế, phí/lệ phí, thu từ tài sản/hoạt động của Nhà nước, vay và các khoản thu hợp pháp khác. Thuế là nguồn thu chủ yếu.

chi đầu tư phát triển; chi hoạt động bộ máy; giáo dục, y tế, khoa học, văn hoá, an sinh; quốc phòng, an ninh, đối ngoại; trả nợ và các nhiệm vụ công theo luật.

được cơ quan quyền lực nhà nước quyết định; phục vụ lợi ích chung; thu và chi theo quy định, kế hoạch và thời hạn; chịu công khai, kiểm tra/giám sát; Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lí.

huy động/phân bổ nguồn lực; duy trì hoạt động Nhà nước; cung cấp hàng hoá/dịch vụ công; đầu tư hạ tầng và phát triển; điều tiết kinh tế, hỗ trợ ổn định, công bằng và xử lí tình huống khẩn cấp.

công dân/tổ chức có nghĩa vụ nộp các khoản theo luật; có quyền được tiếp cận thông tin, giám sát cộng đồng và thụ hưởng dịch vụ công theo quy định. Cần sử dụng ngân sách tiết kiệm, công khai, đúng mục tiêu; phát hiện dấu hiệu sai phạm thì phản ánh qua kênh có thẩm quyền.

là khoản nộp bắt buộc vào NSNN của tổ chức/cá nhân theo luật thuế. Thuế không phải khoản tự nguyện hay một khoản phí đổi lấy dịch vụ riêng lẻ.

nguồn thu chủ yếu của Nhà nước; công cụ điều tiết kinh tế/thị trường và định hướng tiêu dùng; điều tiết thu nhập, góp phần công bằng xã hội và cân bằng lợi ích.

thu nhập; hàng hoá/dịch vụ tiêu dùng; tài sản; tài nguyên; hàng hoá xuất nhập khẩu…

được hướng dẫn/hỗ trợ, cung cấp thông tin để thực hiện quyền và nghĩa vụ, tra cứu chứng từ, uỷ quyền đại lí thuế theo quy định.

đăng kí và sử dụng mã số thuế; khai trung thực, đầy đủ, đúng hạn; lưu giữ/chứng minh hồ sơ; nộp đủ, đúng hạn thuế và khoản phải nộp; chịu trách nhiệm pháp lí với sai sót/vi phạm.

với thuế gián thu, doanh nghiệp có thể là người kê khai/nộp nhưng người tiêu dùng chịu thuế thông qua giá. Trốn thuế, khai gian, che giấu doanh thu và dùng chứng từ sai lệch đều làm giảm nguồn lực công và có thể bị xử lí.

thực hiện liên tục một hoặc nhiều công đoạn đầu tư, sản xuất, tiêu thụ hàng hoá/cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi.

tạo sản phẩm/dịch vụ đáp ứng nhu cầu thị trường, hướng tới lợi nhuận. Vai trò: đáp ứng nhu cầu, tạo việc làm/thu nhập, đóng góp ngân sách, phát triển địa phương và nền kinh tế.

mô hình quy mô nhỏ do cá nhân/thành viên hộ gia đình đăng kí và chịu trách nhiệm theo quy định; quản lí gọn, dễ khởi sự, tạo sinh kế tại chỗ; hạn chế huy động vốn, mở rộng quy mô và đáp ứng đơn hàng lớn. Phạm vi trách nhiệm cụ thể phụ thuộc quy định pháp luật hiện hành.

tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân; thành viên tự nguyện hợp tác để đáp ứng nhu cầu chung; nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng, dân chủ. Tạo sức mua/bán chung, hỗ trợ công nghệ, đầu vào và tiêu thụ; đòi hỏi phối hợp và quản trị tập thể.

tổ chức kinh tế tập thể do các HTX tự nguyện liên kết để đáp ứng nhu cầu chung, hợp tác sản xuất/kinh doanh trên nguyên tắc tự chủ, bình đẳng và dân chủ.

tổ chức có tên, tài sản, trụ sở, đăng kí thành lập theo luật để kinh doanh; có tính kinh doanh, tính hợp pháp và tính tổ chức. Một số loại hình:

cân nhắc quy mô, số người góp vốn, nhu cầu vốn, mức chịu trách nhiệm tài sản, quyền quản trị, yêu cầu pháp lí và kế hoạch phát triển. Thông tin ngưỡng/số lượng trong sách cần đối chiếu pháp luật hiện hành nếu đăng kí thật.

quan hệ kinh tế giữa người sở hữu vốn (người cho vay) và người sử dụng vốn nhàn rỗi (người vay), dựa trên lòng tin, chuyển quyền sử dụng tạm thời và hoàn trả có kì hạn cả gốc lẫn lãi.

lòng tin; tính thời hạn; hoàn trả gốc và lãi; có rủi ro nếu sử dụng vốn kém hiệu quả hoặc mất khả năng trả.

tập trung và luân chuyển vốn nhàn rỗi đến nơi cần vốn; khuyến khích sử dụng vốn hiệu quả; hỗ trợ sản xuất, lưu thông, đầu tư và tiêu dùng; tạo việc làm/tăng trưởng; Nhà nước dùng tín dụng ưu đãi để thực hiện mục tiêu xã hội.

ngân hàng huy động tiền gửi và cho vay cá nhân/doanh nghiệp. Có thể là vay tín chấp, thế chấp hoặc trả góp.

doanh nghiệp bán chịu/trả chậm/trả góp hàng hoá cho doanh nghiệp khác; đến hạn bên mua trả tiền gốc và lãi/khoản chênh theo thoả thuận. Giúp vốn lưu động, giảm giao dịch trung gian nhưng phát sinh rủi ro công nợ.

tổ chức tín dụng cho cá nhân/hộ gia đình vay để mua hàng/dịch vụ; nguồn trả nợ là thu nhập. Khoản vay thường nhỏ nhưng lãi có thể cao. Gồm vay trả góp qua công ty tài chính và thẻ tín dụng.

Nhà nước đi vay để bù đắp thiếu hụt/đầu tư hoặc cho vay ưu đãi phục vụ mục tiêu phát triển, an sinh. Hình thức gồm trái phiếu Chính phủ/công trái và chương trình cho vay chính sách (ví dụ hỗ trợ học sinh, sinh viên, hộ nghèo/ngư dân theo điều kiện từng chương trình). Ngân hàng Chính sách xã hội hoạt động không vì lợi nhuận và cho vay đúng nhóm đủ điều kiện.

các vấn đề thu nhập, chi tiêu, tiết kiệm và đầu tư của một người.

bản kế hoạch quản lí thu – chi và quyết định tài chính để đạt mục tiêu.

ngắn hạn dưới 3 tháng; trung hạn từ 3 đến 6 tháng; dài hạn từ 6 tháng trở lên (mốc trong sách, có thể linh hoạt theo mục tiêu/điều kiện).

biết khả năng tài chính; ưu tiên khoản cần thiết; tránh tiêu quá thu và nợ không kiểm soát; tạo quỹ tiết kiệm/dự phòng; chủ động và tự chủ hơn. Không nên tiết kiệm đến mức ảnh hưởng sức khoẻ/học tập.

Ngày | khoản thu | khoản chi | nhóm chi | số dư. Số dư cuối kỳ = số dư đầu kỳ + tổng thu − tổng chi.

so sánh giá và chất lượng; lập danh sách trước khi mua; dành quỹ dự phòng; tránh mua bốc đồng/chi theo áp lực bạn bè; không tăng thu nhập bằng việc bỏ bê học tập hoặc tham gia hoạt động rủi ro.

hệ thống quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung, do Nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện bằng quyền lực nhà nước.

pháp luật được Nhà nước ban hành/bảo đảm và áp dụng theo thẩm quyền; nội quy tổ chức áp dụng trong phạm vi tổ chức; quy tắc đạo đức dựa trên chuẩn mực xã hội, không đồng nhất với pháp luật.

tổng thể quy phạm pháp luật có liên hệ thống nhất, sắp xếp thành ngành luật/chế định và thể hiện trong văn bản do cơ quan có thẩm quyền ban hành để điều chỉnh quan hệ xã hội.

chứa quy phạm pháp luật, được ban hành đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự/thủ tục; áp dụng nhiều lần để điều chỉnh quan hệ xã hội.

Hiến pháp, bộ luật, luật, nghị quyết của Quốc hội. Văn bản dưới luật: pháp lệnh/nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội; lệnh/quyết định của Chủ tịch nước; nghị định/nghị quyết của Chính phủ; quyết định của Thủ tướng; văn bản của Toà án tối cao, Viện kiểm sát tối cao, bộ/ngành, Kiểm toán nhà nước và chính quyền địa phương theo thẩm quyền. Danh mục/hình thức chi tiết có thể được luật sửa đổi.

quyết định cá biệt của cơ quan/người có thẩm quyền căn cứ quy phạm chung để xác lập/thay đổi/chấm dứt quyền, nghĩa vụ hoặc trách nhiệm của chủ thể cụ thể; thường áp dụng một lần (ví dụ quyết định xử phạt, quyết định giải quyết khiếu nại, bản án).

VBQPPL đặt quy tắc chung, áp dụng nhiều lần; văn bản áp dụng pháp luật xử lí một vụ việc/đối tượng cụ thể. Báo cáo, kế hoạch, nội quy hay hợp đồng không tự động là VBQPPL; cần xem nội dung, chủ thể ban hành và căn cứ luật.

Hiến pháp có hiệu lực pháp lí cao nhất; văn bản phải thống nhất, phù hợp với văn bản cấp trên và được áp dụng theo phạm vi, thời điểm hiệu lực.

quá trình có mục đích làm cho quy định pháp luật đi vào đời sống, trở thành hành vi hợp pháp của cá nhân/tổ chức.

mang quyền lực nhà nước, theo trình tự/thủ tục và cá biệt hoá quy phạm cho trường hợp cụ thể. Không phải mọi việc công dân tự làm đều là “áp dụng pháp luật”.

xác định quy định liên quan → chủ thể có quyền/nghĩa vụ gì → hành vi thuộc hình thức nào → hành vi đúng/sai và hậu quả/biện pháp phù hợp. Tránh tự kết luận vi phạm chỉ từ lời kể; cần căn cứ, thẩm quyền và tình tiết.

luật cơ bản, nền tảng của Nhà nước; quy định những vấn đề cốt lõi về chế độ chính trị, quyền con người/quyền và nghĩa vụ công dân, kinh tế – xã hội, bảo vệ Tổ quốc và tổ chức bộ máy nhà nước.

quy định vấn đề cơ bản nhất; có hiệu lực pháp lí cao nhất trong hệ thống; được xây dựng/sửa đổi theo trình tự đặc biệt. Mọi văn bản khác phải phù hợp Hiến pháp; hành vi vi phạm bị xử lí theo pháp luật.

Hiến pháp là căn cứ xây dựng hệ thống pháp luật, định hướng chính sách và tổ chức quyền lực; luật cụ thể hoá nguyên tắc Hiến pháp thành quyền, nghĩa vụ và cơ chế thực hiện.

theo nội dung sách, đề nghị có thể do Chủ tịch nước, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ hoặc ít nhất một phần ba tổng số đại biểu Quốc hội; Quốc hội quyết định việc làm/sửa đổi và thông qua theo ngưỡng ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu. Quốc hội thành lập Uỷ ban dự thảo, tổ chức lấy ý kiến nhân dân và trình dự thảo. Trưng cầu ý dân do Quốc hội quyết định.

Việt Nam là quốc gia độc lập, có chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ gồm đất liền, hải đảo, vùng biển và vùng trời; Tổ quốc thiêng liêng, bất khả xâm phạm.

Quốc kì nền đỏ, sao vàng năm cánh; Quốc huy có sao vàng, bông lúa, bánh xe răng và tên nước; Quốc ca là nhạc và lời bài Tiến quân ca; Quốc khánh 2/9; Thủ đô Hà Nội.

Nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân; quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân. Quyền lực nhà nước thống nhất, có phân công, phối hợp và kiểm soát giữa cơ quan thực hiện lập pháp, hành pháp, tư pháp.

Cộng hoà xã hội chủ nghĩa; Nhân dân thực hiện quyền lực bằng dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện (bầu cử, góp ý, kiến nghị, giám sát theo luật…). Không hiểu việc phân công quyền lực là ba nhánh hoàn toàn tách biệt/độc lập.

Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Nhà nước và xã hội theo Hiến pháp; Nhà nước quản lí bằng Hiến pháp/pháp luật; Mặt trận Tổ quốc là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, đại diện/bảo vệ lợi ích hợp pháp, giám sát và phản biện xã hội.

các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng, giúp nhau cùng phát triển; cấm kì thị/chia rẽ; tôn trọng tiếng nói, chữ viết, bản sắc và thực hiện chính sách phát triển toàn diện.

độc lập, tự chủ, hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hoá, đa dạng hoá; chủ động hội nhập; tôn trọng độc lập/chủ quyền/toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp nội bộ, bình đẳng, cùng có lợi; tuân thủ Hiến chương Liên hợp quốc và điều ước quốc tế.

quyền tự nhiên, cơ bản vốn có của mỗi người, được pháp luật thừa nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm.

quyền gắn với tư cách công dân Việt Nam; một số quyền Hiến pháp ghi cho “mọi người”, một số ghi cho “công dân”. Quyền cụ thể có thể chịu điều kiện/giới hạn luật định phù hợp Hiến pháp.

bình đẳng trước pháp luật; quyền sống; bất khả xâm phạm thân thể; được bảo vệ tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm; riêng tư/bí mật cá nhân và gia đình; chỗ ở; thư tín/thông tin riêng tư; tự do tín ngưỡng; sở hữu tài sản hợp pháp; sáng tạo và tiếp cận một số dịch vụ.

nơi ở hợp pháp; đi lại/cư trú; ra nước ngoài/về nước theo luật; bình đẳng nam nữ; tự do ngôn luận, báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp/lập hội/biểu tình theo luật; bầu cử từ đủ 18 tuổi, ứng cử Quốc hội/HĐND từ đủ 21 tuổi theo luật; tham gia quản lí, thảo luận/kiến nghị; biểu quyết khi trưng cầu ý dân nếu đủ điều kiện.

sở hữu tài sản hợp pháp; tự do kinh doanh ngành nghề không bị cấm; làm việc, chọn nghề/việc/nơi làm; điều kiện lao động công bằng, an toàn, tiền lương/nghỉ ngơi và an sinh xã hội.

nghiên cứu khoa học/sáng tạo; thụ hưởng và tham gia đời sống văn hoá; sử dụng tiếng mẹ đẻ/chọn ngôn ngữ giao tiếp; học tập; chăm sóc sức khoẻ; kết hôn/li hôn tự nguyện, tiến bộ, bình đẳng; sống trong môi trường trong lành.

tôn trọng quyền người khác; trung thành/bảo vệ Tổ quốc; thực hiện nghĩa vụ quân sự theo luật; tuân theo Hiến pháp và pháp luật; bảo vệ an ninh, trật tự, an toàn xã hội; nộp thuế; bảo vệ môi trường; học tập và thực hiện quy định y tế/phòng bệnh theo pháp luật.

quyền đi đôi với nghĩa vụ; việc thực hiện quyền không được xâm phạm quyền/lợi ích hợp pháp của người khác, lợi ích quốc gia và trật tự công cộng; giới hạn quyền phải theo Hiến pháp và luật.

khi quyền bị xâm phạm, tìm hiểu quy trình khiếu nại/tố cáo/khởi kiện phù hợp, lưu giữ chứng cứ và tìm người lớn/cơ quan có thẩm quyền hỗ trợ; không tự ý trả đũa.

xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, chủ động hội nhập; phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN với nhiều hình thức sở hữu/thành phần; các chủ thể bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật; kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Đất đai, tài nguyên thiên nhiên và tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện/thống nhất quản lí; tài chính công phải hiệu quả, công bằng, công khai, minh bạch; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí/tham nhũng.

bảo đảm an sinh và cơ hội thụ hưởng phúc lợi; chăm sóc sức khoẻ, bảo hiểm y tế; ưu tiên nhóm yếu thế, người có công, người nghèo, người khuyết tật, trẻ em và vùng khó khăn.

xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; tiếp thu tinh hoa nhân loại; phát triển văn học, nghệ thuật, thông tin đại chúng; xây dựng gia đình hạnh phúc và con người phát triển toàn diện.

quốc sách hàng đầu; Nhà nước ưu tiên đầu tư/thu hút nguồn lực; chăm lo giáo dục mầm non; giáo dục tiểu học bắt buộc và không thu học phí theo nội dung sách; từng bước phổ cập trung học; phát triển đại học/nghề nghiệp; học bổng, học phí hợp lí và ưu tiên vùng khó khăn/nhân tài.

quốc sách hàng đầu/động lực phát triển; Nhà nước ưu tiên đầu tư, khuyến khích nghiên cứu, phát triển, chuyển giao và ứng dụng; bảo đảm quyền nghiên cứu và sở hữu trí tuệ, tạo cơ hội tham gia/thụ hưởng.

quản lí, sử dụng tài nguyên hiệu quả/bền vững; bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; phòng chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu; khuyến khích năng lượng mới/tái tạo; tổ chức/cá nhân gây ô nhiễm, suy kiệt tài nguyên phải bị xử lí và khắc phục/bồi thường theo luật.

học tập nghiêm túc; tôn trọng tài sản công; tiết kiệm điện/nước; phân loại, giảm rác; bảo vệ di sản; không bắt nạt/phân biệt đối xử; sử dụng công nghệ có trách nhiệm và tôn trọng bản quyền.

chỉnh thể các tổ chức chính trị hợp pháp, có cơ cấu, chức năng và quan hệ vận hành nhằm thực hiện quyền lực chính trị.

tính nhất nguyên chính trị (theo nội dung sách, Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo); tính thống nhất về tổ chức lãnh đạo, mục tiêu và nguyên tắc; tính nhân dân, gắn bó với Nhân dân và phục vụ lợi ích Nhân dân.

Đảng Cộng sản Việt Nam; Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên/chính trị – xã hội như Công đoàn, Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh.

Đảng đề ra đường lối, lãnh đạo; Nhà nước thể chế hoá bằng pháp luật và tổ chức quản lí/thực hiện; Mặt trận tập hợp, đại diện tiếng nói/lợi ích hợp pháp của Nhân dân, giám sát và phản biện xã hội. Cơ chế khái quát: “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lí, Nhân dân làm chủ”. Các tổ chức có chức năng riêng, không phải làm cùng một nhiệm vụ.

cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp; bảo vệ công lí, quyền con người/quyền công dân, chế độ, lợi ích Nhà nước và quyền/lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

xét xử/giải quyết vụ án hình sự, hành chính, dân sự, phá sản và việc khác theo luật; áp dụng pháp luật thống nhất; bảo vệ quyền; phát hiện/kiến nghị về tính hợp hiến, hợp pháp theo thẩm quyền; phát triển án lệ và tổng kết xét xử. Hệ thống/cấp Toà án cụ thể theo luật tổ chức hiện hành được nêu trong sách.

thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp; bảo vệ pháp luật, quyền con người/công dân, lợi ích Nhà nước và quyền/lợi ích hợp pháp của tổ chức/cá nhân.

Toà án xét xử và ra bản án/quyết định; Viện kiểm sát thực hành công tố và kiểm sát tính hợp pháp hoạt động tư pháp. Viện kiểm sát không phải cơ quan xét xử; Toà án không thực hành quyền công tố.

hai cấp hành chính là cấp tỉnh (tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương) và cấp xã (xã, phường, đặc khu). Chính quyền địa phương gồm HĐND và UBND, trừ trường hợp đặc khu dân số thường trú dưới ngưỡng luật định trong sách. Đây là mô tả theo phiên bản sách, cần kiểm tra quy định hiện hành khi dùng ngoài học tập.

cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương do cử tri bầu, đại diện ý chí/nguyện vọng/quyền làm chủ của Nhân dân địa phương. Chức năng:

cơ quan chấp hành của HĐND cùng cấp và cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương; tổ chức thi hành Hiến pháp, pháp luật, văn bản cấp trên và nghị quyết HĐND; quản lí nhà nước, phát triển kinh tế – xã hội, ngân sách, nhân sự và dịch vụ công.

cấp tỉnh chủ yếu quy hoạch/chính sách, ngân sách, điều phối và quản lí phạm vi toàn tỉnh/thành phố; cấp xã/phường/đặc khu trực tiếp giải quyết việc dân sinh, hộ tịch/đất đai/dịch vụ công, trật tự cơ sở và tổ chức thực hiện chính sách. Phường có nhiệm vụ đô thị; đặc khu tuỳ vị trí/điều kiện và phân cấp.

HĐND quyết định và giám sát; UBND tổ chức thực hiện và điều hành hành chính. HĐND không trực tiếp thay UBND giải quyết mọi công việc hành chính; UBND không thay quyền quyết định/giám sát thuộc HĐND.

bầu cử khi đủ điều kiện; phản ánh/kiến nghị; tham gia tiếp xúc cử tri, giám sát cộng đồng; thực hiện thủ tục và nghĩa vụ địa phương; giữ gìn tài sản công và sử dụng dịch vụ công đúng quy định.