Lớp 10 Lớp 11 Lớp 12 Bóng Rổ 12 Bóng Đá 12 Cầu Lông 12
Chương trình Giáo dục Phổ thông 2018 - Môn Giáo dục Thể chất 12 (Bóng chuyền)

Giáo Dục Thể Chất 12: Môn Bóng Chuyền

Toàn bộ 10 bài học chuẩn SGK Kết nối tri thức & Cánh diều: Tác động của yếu tố tự nhiên và dinh dưỡng thể thao, Lịch sử và kế hoạch tập luyện, Kĩ thuật phát bóng thấp/cao tay nghiêng mình, Phối hợp di chuyển đệm bóng & chuyền bóng cao tay, Đập bóng & chắn bóng trên lưới, Chiến thuật tấn công đội hình 1-5, Chiến thuật phòng thủ số 6 lùi, Luật thi đấu FIVB và phương pháp trọng tài.

Chương trình GDPT 2018 - GDTC 12 Bài 1 / 10

Bài 1: Sử dụng các yếu tố tự nhiên, dinh dưỡng để rèn luyện sức khoẻ và phát triển thể chất trong môn Bóng chuyền

Mục tiêu bài học

Tìm hiểu tác động sinh học của ánh sáng mặt trời, không khí, nhiệt độ, nước và chế độ dinh dưỡng, bù điện giải khoa học tối ưu hóa sức bật và thể lực bền bỉ.

1. Tác động của các yếu tố tự nhiên đối với cơ thể người tập

Tập luyện môn Bóng chuyền thường xuyên trong môi trường tự nhiên đem lại những chuyển biến tích cực sâu sắc về thể chất, hệ tuần hoàn, hô hấp và mật độ xương khớp nếu biết tận dụng hợp lý:

Ánh nắng mặt trời & Mật độ xương

Tia cực tím (UVB) trong ánh nắng sớm (trước 8h sáng) kích thích tiền vitamin D dưới da chuyển hóa thành vitamin D3, tăng cường hấp thu canxi và photpho vào xương. Điều này đặc biệt quan trọng với VĐV bóng chuyền – môn thể thao đòi hỏi mật độ xương đùi, xương chày và khớp cổ chân cực kỳ vững chắc để chịu phản lực khi tiếp đất.

Không khí trong lành & Thông khí phổi

Không khí giàu oxy thúc đẩy quá trình trao đổi khí tại phế nang, tăng dung tích sống của phổi và tốc độ hồi phục nợ oxy sau các pha bóng giằng co căng thẳng (Rally). Tập nơi thoáng khí giúp hệ thần kinh hưng phấn, phản xạ nhanh và giảm cảm giác mỏi cơ bắp do tích tụ axit lactic.

Nhiệt độ & Cơ chế điều nhiệt

Nhiệt độ thích hợp nhất cho tập luyện bóng chuyền là 20°C - 28°C. Khi trời nóng, cơ thể tăng tiết mồ hôi để tỏa nhiệt qua da; cần mặc trang phục thoáng khí, thoát mồ hôi tốt. Khi trời lạnh, cơ bắp dễ bị co cứng, giảm độ đàn hồi dây chằng; cần khởi động kỹ và giữ ấm trước khi ra sân.

Nước & Cân bằng nội môi

Nước chiếm hơn 70% khối lượng cơ bắp. Mất nước chỉ 2% trọng lượng cơ thể sẽ làm giảm 15-20% hiệu suất bật nhảy và khả năng tập trung phán đoán quỹ đạo bóng, đồng thời làm tăng nguy cơ chuột rút cơ bắp chân.

2. Chế độ dinh dưỡng và tiếp nước khoa học trong Bóng chuyền

  • Cân đối nhóm chất sinh năng lượng:
    • Carbohydrate (55 - 60% tổng năng lượng): Ưu tiên carb phức hợp (gạo lứt, khoai lang, yến mạch, bánh mì nguyên cám) để duy trì dự trữ glycogen trong gan và cơ bắp.
    • Protein (15 - 20%): Thịt nạc, cá hồi, trứng, ức gà, các loại đậu giúp tái tạo vi tổn thương sợi cơ sau các bài tập đập bóng và bật nhảy liên tục.
    • Lipid lành mạnh (20 - 25%): Dầu ô liu, quả bơ, hạt điều giúp bôi trơn ổ khớp và hấp thu các vitamin tan trong dầu (A, D, E, K).
  • Quy tắc bù nước và điện giải trước - trong - sau thi đấu:
    Thời điểm Lượng nước & Loại nước khuyên dùng Lưu ý chuyên môn
    Trước tập 2 giờ 400 - 600 ml nước lọc ấm Uống từ từ để thận bài tiết lượng dư thừa, tránh cảm giác nặng bụng khi di chuyển.
    Trong khi tập 100 - 150 ml mỗi lần (sau mỗi hiệp hoặc 15-20 phút) Uống từng ngụm nhỏ; dùng dung dịch điện giải chứa Na+, K+, Cl- và carbohydrate nồng độ nhẹ (4-8%).
    Sau khi tập Bù 120 - 150% lượng nước đã mất qua mồ hôi Cân trọng lượng trước và sau tập: Cứ giảm 1kg cân nặng thì cần bù 1 - 1.5 lít nước kết hợp khoáng chất.

Ghi nhớ trọng tâm

Tập luyện bóng chuyền cần kết hợp chặt chẽ ánh sáng sớm (tổng hợp D3 cho xương), không khí trong lành với chế độ dinh dưỡng giàu carb phức, protein tái tạo cơ bắp và nguyên tắc bù nước điện giải từng ngụm nhỏ định kỳ để duy trì thể lực dẻo dai.

? Câu hỏi củng cố kiến thức

Trong quá trình tập luyện và thi đấu bóng chuyền căng thẳng, nguyên tắc uống nước nào sau đây là chuẩn khoa học thể thao nhất?

Chương trình GDPT 2018 - GDTC 12 Bài 2 / 10

Bài 2: Vai trò, ảnh hưởng của môn Bóng chuyền đối với sức khoẻ, xã hội và Xây dựng kế hoạch tập luyện

Mục tiêu bài học

Tìm hiểu lịch sử phát triển của bóng chuyền từ năm 1895, giá trị rèn luyện thể chất, tính tập thể và các bước lập kế hoạch tập luyện cá nhân/đội nhóm khoa học.

1. Lịch sử hình thành và giá trị toàn diện của môn Bóng chuyền

Nguồn gốc lịch sử: Môn bóng chuyền được sáng tạo bởi William G. Morgan (Giám đốc giáo dục thể chất tại Hiệp hội Thanh niên Cơ đốc YMCA, Holyoke, Massachusetts, Hoa Kỳ) vào năm 1895 với tên gọi ban đầu là "Mintonette". Sau đó, nhận thấy bóng liên tục bay qua lại trên không trung, trò chơi được đổi tên thành Volleyball (Bóng chuyền). Năm 1947, Liên đoàn Bóng chuyền Quốc tế (FIVB) được thành lập tại Paris và bóng chuyền chính thức trở thành môn thể thao Olympic mùa hè tại Tokyo 1964.

Phát triển chiều cao & Sức bật:

Động tác nhảy đập bóng, nhảy chắn bóng kích thích đĩa sụn tiếp hợp ở các đầu xương dài phát triển mạnh mẽ, thúc đẩy phát triển chiều cao tối ưu trong lứa tuổi học sinh.

Phản xạ mắt - tay linh hoạt:

Tốc độ bóng bay trong các pha đập bóng có thể lên tới 80 - 120 km/h, đòi hỏi hệ thần kinh thị giác và cơ bắp phối hợp phản xạ chuẩn xác trong tích tắc vài phần trăm giây.

Tính tập thể & Văn hóa Fair-Play:

Bóng chuyền không cho phép cá nhân giữ bóng lâu hay độc diễn; mỗi điểm số ghi được là chuỗi phối hợp 3 chạm gắn kết giữa bắt bước 1, chuyền hai và tay đập, tôn vinh tinh thần đồng đội tuyệt đối.

2. Quy trình và các bước xây dựng kế hoạch tập luyện Bóng chuyền

Một kế hoạch tập luyện cá nhân hoặc tập thể đạt chuẩn cần tuân theo cấu trúc khoa học gồm 3 phần bắt buộc:

Giai đoạn 1: Khởi động (10 - 15 phút)

Khởi động chung (chạy nhẹ nhàng, xoay các khớp cổ tay, cổ chân, khớp gối, khớp vai) kết hợp khởi động chuyên môn (bước lướt ngang, bật cóc, chuyền bóng nhẹ nhàng qua lại, đệm bóng tại chỗ).

Giai đoạn 2: Phần cơ bản (30 - 35 phút)

Huấn luyện kĩ thuật mới (phát bóng, phối hợp đệm - chuyền bước 2, chắn bóng), rèn luyện chiến thuật phối hợp nhóm (sơ đồ 1-5, số 6 lùi), kết hợp các bài tập thể lực chuyên môn (nhảy bục bật cao, chống đẩy búng tay, chạy con thoi 9m).

Giai đoạn 3: Hồi tĩnh - Thả lỏng (5 - 10 phút)

Đi bộ thả lỏng, rung lắc cơ bắp cẳng chân, cẳng tay, ép dẻo cơ gân kheo và hít thở sâu để đưa nhịp tim và huyết áp dần trở lại trạng thái bình thường.

Ghi nhớ trọng tâm

Bóng chuyền do William G. Morgan sáng chế năm 1895, là môn thể thao Olympic đề cao tinh thần đồng đội và phát triển thể chất toàn diện. Kế hoạch tập luyện chuẩn gồm 3 phần: Khởi động kĩ lưỡng, Phần cơ bản rèn luyện kĩ chiến thuật, và Phần hồi tĩnh phục hồi thể lực.

? Câu hỏi củng cố kiến thức

Môn Bóng chuyền (Volleyball) được người sáng lập nào tạo ra vào năm nào và chính thức được đưa vào chương trình thi đấu tại Thế vận hội Olympic mùa hè vào năm nào?

Chương trình GDPT 2018 - GDTC 12 Bài 3 / 10

Bài 3: Kĩ thuật phát bóng thấp tay nghiêng mình

Mục tiêu bài học

Nắm vững kĩ thuật chuẩn bị, tung bóng, vung tay theo quỹ đạo cung tròn tiếp xúc bóng bằng gốc bàn tay, và các bài tập khắc phục lỗi sai thường gặp.

1. Phân tích các giai đoạn kĩ thuật phát bóng thấp tay nghiêng mình

Phát bóng thấp tay nghiêng mình tận dụng biên độ vung tay rộng và lực xoay của thân trên, giúp người phát bóng đưa bóng đi mạnh và ổn định hơn so với phát bóng thấp tay chính diện:

1. Tư thế chuẩn bị:

Đứng ngoài vạch cuối sân, vai trái hướng về phía lưới (nếu phát bóng tay phải). Hai chân mở rộng bằng vai hoặc hơn vai một chút, chân phải phía sau, chân trái phía trước. Trọng tâm dồn chủ yếu lên chân sau, thân người hơi nghiêng sang phải. Tay trái cầm bóng ở độ cao ngang thắt lưng trước ngực, tay phải buông tự nhiên.

2. Tung bóng:

Tay trái tung bóng thẳng đứng lên cao từ 30 - 50cm ở phía trước ngực và hơi chếch sang bên phải tay đánh. Bóng không được xoáy, điểm rơi dự kiến nằm ngang tầm thắt lưng trước thân người khi tiếp xúc.

3. Vung tay đánh bóng:

Cùng lúc tung bóng, tay phải vung từ trước ra sau xuống dưới. Chân sau đạp đất chuyển trọng tâm sang chân trước kết hợp xoay thân sang trái đối diện lưới. Tay phải vung mạnh theo đường vòng cung từ dưới - sau ra trước - lên trên để đón bóng rơi ngang thắt lưng.

4. Tiếp xúc bóng & Kết thúc:

Tiếp xúc bóng bằng gốc bàn tay (gót bàn tay) hoặc phần chai của các ngón tay nắm chặt vào phần dưới sau của quả bóng. Sau khi đánh, tay vươn theo bóng rồi hạ xuống, bước chân sau lên một bước vào sân sẵn sàng phòng thủ.

2. Những sai lầm thường mắc và phương pháp sửa chữa

  • Tung bóng lệch hướng hoặc quá cao/thấp: Làm tay đánh bóng bị với hoặc hụt đà. Khắc phục: Tập tung bóng tĩnh tại chỗ nhiều lần rơi trúng vạch kẻ cố định trước chân phải.
  • Tiếp xúc bóng bằng đầu ngón tay: Gây đau ngón tay, bóng bay không lực và dễ rúc lưới. Khắc phục: Luôn nắm bàn tay khép chặt hoặc mở bàn tay nhưng gồng cứng gót bàn tay, hướng mặt phẳng gốc bàn tay vuông góc với tâm bóng.
  • Chân dẫm vạch cuối sân trước khi đánh: Phạm luật phát bóng. Khắc phục: Đứng cách xa vạch biên ngang từ 40 - 50cm khi chuẩn bị phát bóng.

Ghi nhớ trọng tâm

Phát bóng thấp tay nghiêng mình đứng nghiêng vai về lưới, tung bóng cao 30-50cm, vung tay vòng cung từ sau ra trước phối hợp xoay hông, tiếp xúc bóng bằng gốc bàn tay vào phần dưới sau bóng để đưa bóng bay bổng an toàn qua lưới.

? Câu hỏi củng cố kiến thức

Trong kĩ thuật phát bóng thấp tay nghiêng mình (thuận tay phải), tư thế đứng ban đầu chuẩn xác của hai vai so với lưới là gì?

Chương trình GDPT 2018 - GDTC 12 Bài 4 / 10

Bài 4: Kĩ thuật phát bóng cao tay nghiêng mình

Mục tiêu bài học

Khám phá động tác phát bóng uy lực với góc vung tay tầm cao, tạo quỹ đạo bóng xoáy cắm (Topspin) hoặc bóng lắc lư (Float Serve) phá hủy bước 1 đối phương.

1. Kĩ thuật phát bóng cao tay nghiêng mình chuẩn xác

Phát bóng cao tay nghiêng mình là kĩ thuật phát bóng tấn công uy lực. Tận dụng chiều cao điểm tiếp xúc bóng trên không kết hợp đòn bẩy cánh tay và vặn cơ lườn:

Trình tự 4 bước thực hiện:

  1. Tư thế chuẩn bị: Đứng nghiêng với lưới (vai không thuận hướng lưới), hai chân rộng bằng vai, trọng tâm chia đều trên hai chân, hai gối hơi chùng. Tay không thuận cầm bóng ngang ngực.
  2. Tung bóng: Tung bóng cao từ 1.0m - 1.5m thẳng phía trên vai tay đánh, bóng hơi chếch về phía trước mặt khoảng 20-30cm.
  3. Vung tay đón bóng: Chân sau đạp đất, xoay hông và thân người từ phải sang trái hướng mặt về lưới. Tay đánh bóng vung từ sau - dưới lên cao qua đầu theo hình vòng cung, khuỷu tay giương cao vươn thẳng hết cỡ.
  4. Tiếp xúc bóng trên tầm cao: Đánh bóng tại điểm cao nhất tay có thể với tới, chếch phía trước đầu khoảng một tầm cánh tay.

2. Phân biệt kĩ thuật Phát bóng xoáy (Topspin) và Phát bóng bay (Float)

Phát bóng xoáy cắm (Topspin Serve)

Cơ chế tiếp xúc: Bàn tay mở rộng, các ngón tay ôm trọn bề mặt sau bóng. Khi tiếp xúc, miết cổ tay nhanh và dứt khoát từ dưới lên trên đỉnh bóng (gập cổ tay nhanh).

Đặc điểm quỹ đạo: Bóng xoáy tròn về phía trước với tốc độ cao, bay căng qua lưới rồi bất ngờ cắm dốc xuống sân sát vạch biên cuối, khiến đối phương khó phán đoán điểm rơi.

Phát bóng bay lượn (Float Serve)

Cơ chế tiếp xúc: Dùng gót bàn tay (phần cứng đáy lòng bàn tay) đánh thật dứt khoát vào chính tâm hình học của quả bóng. Ngay sau khi chạm bóng, hãm tay lại đột ngột, tuyệt đối không gập cổ tay.

Đặc điểm quỹ đạo: Bóng bay không xoáy; luồng khí tác động hai bên khiến quả bóng chao đảo, lắc lư rẽ ngang rẽ dọc bất định làm đối phương đón hỏng bước 1.

Ghi nhớ trọng tâm

Phát bóng cao tay nghiêng mình tạo lực đánh cực mạnh ở điểm tiếp xúc trên cao. Cú đánh miết cổ tay tạo bóng xoáy cắm (Topspin), trong khi đánh dứt khoát vào tâm bóng và hãm cổ tay tạo bóng bay chao đảo bất định (Float Serve).

? Câu hỏi củng cố kiến thức

Để thực hiện thành công cú 'phát bóng bay' (Float Serve) khiến quỹ đạo bóng chao đảo, lắc lư trên không trung, điểm mấu chốt của động tác tiếp xúc bóng là gì?

Chương trình GDPT 2018 - GDTC 12 Bài 5 / 10

Bài 5: Phối hợp di chuyển chuyền bóng thấp tay bằng hai tay trước mặt

Mục tiêu bài học

Luyện tập các bước di chuyển đón bóng chính diện, kĩ thuật tạo mặt phẳng đệm bằng hai cẳng tay, góc tiếp xúc đón bước 1 và phòng thủ sân sau.

1. Kĩ thuật phối hợp di chuyển và đón bóng chính diện

Chuyền bóng thấp tay bằng hai tay (Đệm bóng / Bước 1) là kĩ thuật phòng thủ cơ bản nhất và là nền móng để khởi phát đợt tấn công hiệu quả:

1. Các bước di chuyển:

Sử dụng bước lướt (bước trượt), bước chéo hoặc bước nhảy ngắn để nhanh chóng đưa toàn bộ thân người vào trục chính diện với hướng bóng đến. Tuyệt đối không đứng im với tay đón bóng chéo sườn.

2. Tạo mặt phẳng đệm:

Hai bàn tay lồng vào nhau, các ngón tay đan khít hoặc bàn tay nọ bọc lấy nắm tay kia, hai ngón tay cái xếp song song sát nhau chúc xuống đất. Khóa chặt khớp khuỷu tay duỗi thẳng để tạo ra một mặt phẳng tiếp xúc rộng và ổn định ở 1/3 dưới cẳng tay.

3. Động tác đón đánh bóng và chuyển trọng tâm:

Khi bóng cách bụng khoảng 20-30cm, chân duỗi khớp gối, nâng hông đẩy người nhẹ nhàng về phía trước, hai cánh tay đưa từ dưới lên trên theo góc đón bóng. Lực chuyền bóng phối hợp từ lực đạp chân, vươn hông và cánh tay nâng hướng bóng về vị trí người chuyền hai (vị trí số 2 hoặc 3).

2. Kĩ thuật phòng ngự đón bóng đập mạnh và cứu bóng lăn sàn

  • Đón bóng đập uy lực (Digging): Hạ trọng tâm rất thấp, gối chùng sâu. Khi bóng bay với vận tốc lớn, không vung tay mạnh mà chủ yếu ghìm chắc mặt phẳng cẳng tay để hấp thụ xung lực và cho bóng tự nảy bật bổng lên theo nguyên tắc góc tới bằng góc phản xạ.
  • Kĩ thuật cứu bóng một tay (Pancake / Lăn nghiêng): Khi bóng rơi cách xa tầm với, thực hiện bước dài trượt áp sát mặt sàn, duỗi thẳng bàn tay trượt mu bàn tay sát sàn để quả bóng nảy trên mu bàn tay (Pancake), sau đó lăn nghiêng vai để phân tán chấn động.

Ghi nhớ trọng tâm

Đệm bóng yêu cầu di chuyển nhanh đưa thân người về trục chính diện, hai tay khóa khuỷu tạo mặt phẳng cẳng tay ổn định ở 1/3 dưới cổ tay. Đón bóng phối hợp nâng gối, chuyển hông và điều chỉnh góc đệm hướng chuẩn xác về vị trí chuyền hai.

? Câu hỏi củng cố kiến thức

Khi thực hiện kĩ thuật chuyền bóng thấp tay bằng hai tay (đệm bóng), mặt phẳng tiếp xúc bóng chuẩn xác và an toàn nhất nằm ở vị trí nào?

Chương trình GDPT 2018 - GDTC 12 Bài 6 / 10

Bài 6: Phối hợp di chuyển chuyền bóng cao tay bằng hai tay trước mặt

Mục tiêu bài học

Hoàn thiện kĩ thuật chuyền bóng cao tay bước 2, hình tay túi đón bóng, chuyền bóng trước mặt, chuyền bóng lùi sau đầu và chuyền bóng nhảy kiến tạo đòn tấn công.

1. Kĩ thuật chuyền bóng cao tay cơ bản

Chuyền bóng cao tay bằng hai tay trước mặt là kĩ thuật then chốt của vị trí Chuyền hai (Setter) nhằm phân phối bóng chuẩn xác cho các mũi đập công ghi điểm:

Hình tay hình chiếc túi:

Hai bàn tay đưa lên chếch trước trán khoảng 15-20cm, mở rộng tự nhiên tạo thành hình phễu ôm trọn quả bóng. Hai ngón cái hướng vào nhau (tạo hình tam giác với hai ngón trỏ), các ngón tay xòe đều, hơi cong tạo độ đàn hồi.

Vị trí & Điểm tiếp xúc:

Bóng tiếp xúc tại chếch trên trán bằng các đốt ngón tay (chủ yếu là ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa), lòng bàn tay không chạm bóng để tránh bị thổi phạt lỗi dính bóng (cầm bóng).

Phối hợp lực đẩy bóng: Chân hơi chùng gối hoãn xung khi bóng chạm tay, sau đó phối hợp duỗi khớp gối, vươn hông, duỗi thẳng khuỷu tay và búng mạnh các ngón tay cùng cổ tay đẩy bóng đi theo hướng mong muốn.

2. Các biến thể chuyền bóng chiến thuật nâng cao

Chuyền bóng lùi sau đầu (Back Set):

Tiếp xúc bóng ở vị trí hơi ngửa trên đỉnh đầu; khi bóng chạm tay, đẩy hông nhẹ về phía trước, thân trên ngửa nhẹ ra sau và búng cổ tay ngược về sau đưa bóng bay sang vị trí số 2 mà đối phương khó đoán trước.

Chuyền bóng nhảy (Jump Set):

Bật nhảy lên không trung để đón bóng ở tầm cao trên mép lưới. Kĩ thuật này rút ngắn thời gian bóng bay, giúp chuyền hai chuyền bóng nhanh hơn cho các mũi đập biên hoặc đập lao, phá vỡ cự ly dựng rào chắn của đối phương.

Ghi nhớ trọng tâm

Chuyền bóng cao tay tiếp xúc bóng chếch trước trán bằng các đốt ngón tay với hình tay chiếc túi đàn hồi. Chuyền hai điêu luyện có thể kết hợp chuyền lùi sau đầu và chuyền bóng nhảy để biến hóa đòn tấn công sang vị trí số 4, 3, 2.

? Câu hỏi củng cố kiến thức

Trong kĩ thuật chuyền bóng cao tay bằng hai tay trước mặt, lỗi phạm quy nào sau đây rất dễ xảy ra nếu bàn tay chạm quá lâu hoặc tiếp xúc bằng cả lòng bàn tay?

Chương trình GDPT 2018 - GDTC 12 Bài 7 / 10

Bài 7: Kĩ thuật đập bóng tấn công và chắn bóng trên lưới

Mục tiêu bài học

Phân tích 4 bước lấy đà, bật nhảy cánh cung, gập cổ tay đập bóng uy lực trên lưới và kĩ thuật chắn bóng (Block) cá nhân, phối hợp chắn bóng đôi.

1. Kĩ thuật đập bóng tấn công trên lưới (Spike)

Đập bóng là vũ khí ghi điểm trực tiếp chủ đạo trong bóng chuyền, bao gồm 4 giai đoạn cơ sinh học liên hoàn:

1. Lấy đà & Giậm nhảy:

Lấy đà 3 hoặc 4 bước xuất phát từ sau vạch 3m. Bước cuối dài nhất, gót chân trước cắm xuống đất hãm đà ngang chuyển thành lực bật thẳng đứng. Hai chân chùng gối đồng thời giậm nhảy cực mạnh, hai tay đánh từ sau ra trước lên trên.

2. Trên không hình cánh cung:

Khi cơ thể đạt đỉnh cao, thân trên ngửa ra sau tạo hình cánh cung đàn hồi. Tay đập bóng giương khuỷu tay cao ra sau gáy, tay còn lại hướng bóng giữ thăng bằng.

3. Đập bóng & Gập cổ tay:

Gập mạnh cơ bụng, vung cánh tay với tốc độ cực nhanh đón bóng ở điểm cao nhất phía trước trán. Lòng bàn tay mở trọn vẹn đập vào phần trên sau quả bóng, gập mạnh cổ tay để bóng bay cắm xuống sân đối phương.

4. Tiếp đất hoãn xung:

Rơi xuống bằng nửa trước hai bàn chân, gối chùng sâu hoãn xung để triệt tiêu chấn động lên cột sống và khớp gối, giữ thăng bằng tránh chạm lưới hoặc qua vạch giữa sân.

2. Kĩ thuật chắn bóng (Block) cá nhân và đôi

  • Chắn bóng đơn (Cá nhân): Đứng cách lưới 20-30cm, hai tay giương ngang ngực. Phán đoán điểm giậm nhảy và góc đập của đối thủ. Bật nhảy sau đối thủ một tích tắc, vươn hai tay thẳng qua mép trên lưới, xòe rộng ngón tay và gập cổ tay hướng mặt bàn tay chúc xuống sân đối phương.
  • Phối hợp chắn bóng đôi: Vận động viên số 3 (phụ công) di chuyển bước trượt ghép chắn sát với số 4 (chủ công) hoặc số 2. Yêu cầu khép chặt hai cánh tay sát nách nhau, không để khe hở giữa hai người để đối phương bạt bóng lọt lưới.

Ghi nhớ trọng tâm

Đập bóng kết hợp 4 bước đà chuẩn xác, giậm nhảy hai chân bật cao cánh cung và gập cổ tay đánh bóng ở điểm cao nhất. Chắn bóng là tuyến phòng thủ trên lưới đầu tiên đòi hỏi thời điểm bật nhảy chuẩn và khép kín khe hở tay chắn.

? Câu hỏi củng cố kiến thức

Trong kĩ thuật đập bóng tấn công, giai đoạn nào đóng vai trò chuyển hóa toàn bộ quán tính chạy ngang thành lực nâng cơ thể bật cao tối đa lên không trung?

Chương trình GDPT 2018 - GDTC 12 Bài 8 / 10

Bài 8: Chiến thuật tấn công đội hình 1 - 5 trong thi đấu bóng chuyền

Mục tiêu bài học

Tìm hiểu nguyên lý vận hành sơ đồ chiến thuật 1-5 đỉnh cao, phân vai chuyền hai, chủ công, phụ công, đối chuyền và các miếng phối hợp tấn công biên, nhanh nhú, đánh sau vạch 3m.

1. Nguyên lý và phân công vị trí trong sơ đồ chiến thuật 1 - 5

Chiến thuật đội hình 1 - 5 là hệ thống chiến thuật tấn công phổ biến nhất trong bóng chuyền chuyên nghiệp và học đường nâng cao, sử dụng 1 Chuyền hai duy nhất (Setter) và 5 Vận động viên tấn công:

Cơ cấu đội hình trên sân:
  • 1 Chuyền hai (S): Bộ não tổ chức phân phối bóng.
  • 2 Chủ công (OH - Outside Hitter): Đứng chéo cánh nhau, tấn công chủ lực ở vị trí số 4 và nhận bước 1.
  • 2 Phụ công (MB - Middle Blocker): Đứng chéo cánh nhau, chuyên chắn bóng giữa lưới và đánh các pha bóng nhanh nhú số 3.
  • 1 Đối chuyền (OP - Opposite): Đứng chéo cánh với chuyền hai, tay đập uy lực ở vị trí số 2 và hàng sau.
Nguyên lý thâm nhập hàng sau:

Khi Chuyền hai xoay vòng ở hàng sau (vị trí 1, 6, 5), ngay khi bóng được phát ra, Chuyền hai lập tức chạy thâm nhập lên khu vực chuyền hai ở hàng trước (giữa số 2 và 3). Nhờ đó, đội hình luôn duy trì trọn vẹn 3 tay đập ở hàng trước trên lưới, tạo sức ép khủng khiếp lên rào chắn đối phương.

2. Các phương án phối hợp tấn công đa dạng

  • Tấn công biên số 4 và số 2: Chuyền hai phân phối bóng bổng cầu vồng hoặc bóng lao nhanh ra hai đầu biên để các chủ công và đối chuyền đập chéo sân hoặc dọc biên qua tay chắn.
  • Tấn công nhanh nhú số 3 (Quick A / Quick B): Phụ công bật nhảy đón bóng gần như đồng thời lúc bóng vừa rời tay chuyền hai, đánh quả bóng cắm chớp nhoáng khiến hàng chắn đối phương không kịp nhảy.
  • Tấn công hàng sau (Pipe / Back-row Attack): Chủ công hoặc đối chuyền ở hàng sau lấy đà bật nhảy từ phía sau vạch 3m thực hiện cú đập uy lực qua đầu các cầu thủ hàng trước, tạo bất ngờ tuyệt đối.

Ghi nhớ trọng tâm

Đội hình 1-5 gồm 1 chuyền hai chuyên trách điều phối và 5 tay đập (2 chủ công, 2 phụ công, 1 đối chuyền). Khi chuyền hai ở hàng sau thâm nhập lên lưới, đội luôn có 3 mũi tấn công trực diện kết hợp đánh biên, nhú nhanh số 3 và đập sau vạch 3m.

? Câu hỏi củng cố kiến thức

Ưu điểm lớn nhất của sơ đồ chiến thuật tấn công 1-5 so với các sơ đồ truyền thống (như 4-2) là gì?

Chương trình GDPT 2018 - GDTC 12 Bài 9 / 10

Bài 9: Chiến thuật phòng thủ đội hình số 6 lùi và yểm hộ

Mục tiêu bài học

Tìm hiểu sơ đồ phòng ngự số 6 lùi bao quát bóng đập xa, phân công bọc lót bóng ngắn ở các cánh và kĩ thuật yểm hộ hàng chắn, hàng công bảo vệ sân nhà.

1. Cơ cấu và nguyên lý sơ đồ phòng thủ số 6 lùi

Sơ đồ phòng thủ số 6 lùi là hệ thống phòng ngự sân sau kinh điển, cực kỳ hiệu quả khi đối đầu với những đội bóng sở hữu các tay đập bóng uy lực tầm cao:

Vị trí cầu thủ số 6:

Cầu thủ số 6 lùi sâu sát vạch biên ngang đáy sân (cách vạch đáy 1 - 1.5m), chịu trách nhiệm bao quát toàn bộ khu vực giữa sân sau. Đón các pha bóng đập mạnh cắm sâu, bóng bật tay rào chắn văng xa ra phía sau hoặc các đường bóng bạt lưới bay bổng.

Vị trí số 1 và số 5:

Đứng cách vạch biên dọc khoảng 1m và cách vạch giữa khoảng 4 - 5m. Di chuyển đón các đường bóng đập chéo sân uy lực, bóng dọc biên và sẵn sàng lao lên cứu bóng bỏ nhỏ (tip/dump) rơi sau hàng chắn.

2. Kĩ thuật và nguyên tắc Yểm hộ (Bọc lót)

  • Yểm hộ khi đồng đội tấn công (Covering): Khi chủ công hoặc phụ công bật nhảy đập bóng, các đồng đội xung quanh (chuyền hai, libero, cầu thủ cánh) lập tức áp sát thành hình bán nguyệt cách vị trí nhảy 1.5 - 2.5m, hạ thấp trọng tâm hai tay chuẩn bị đệm bóng nếu pha đập bóng bị rào chắn đối phương dội ngược về sân nhà.
  • Yểm hộ hàng chắn (Block Covering): Cầu thủ hàng trên không tham gia chắn bóng nhanh chóng lùi về sau lưng đồng đội đang chắn bóng để cứu các pha bóng đập bật tay chắn rơi gần hoặc đối phương bỏ nhỏ tinh quái qua đầu hàng chắn.

Ghi nhớ trọng tâm

Sơ đồ số 6 lùi tăng cường chiều sâu phòng thủ đáy sân trước các pha đập bóng mạnh bay xa và bóng chạm chắn bật ra. Hệ thống bọc lót yểm hộ khép kín quanh tay đập và chân hàng chắn đảm bảo sân bóng không có khoảng trống chết.

? Câu hỏi củng cố kiến thức

Trong sơ đồ chiến thuật phòng thủ số 6 lùi, nhiệm vụ chính yếu nhất của vận động viên đứng ở vị trí số 6 là gì?

Chương trình GDPT 2018 - GDTC 12 Bài 10 / 10

Bài 10: Luật thi đấu hiện đại, phương pháp trọng tài và tổ chức thi đấu môn Bóng chuyền

Mục tiêu bài học

Nắm vững kích thước sân đấu, luật xoay vòng, vai trò và quy định khắt khe của Libero, hệ thống ký hiệu tay của tổ trọng tài và phương pháp tổ chức giải đấu.

1. Kích thước sân bãi, trang thiết bị và Thể thức thi đấu FIVB

Sân đấu & Lưới tiêu chuẩn:
  • Sân hình chữ nhật 18m x 9m, xung quanh có vùng tự do rộng tối thiểu 3m.
  • Đường giữa sân chia đôi sân đấu; vạch tấn công (vạch 3m) kẻ song song cách đường giữa sân 3m.
  • Chiều cao lưới: 2.43 m đối với Nam và 2.24 m đối với Nữ. Cột ăng-ten giới hạn khoảng không gian hợp lệ bóng qua lưới.
Thể thức tính điểm Rally Point:
  • Trận đấu thi đấu theo thể thức 5 hiệp thắng 3 (Best of 5).
  • Hiệp 1 đến Hiệp 4: Đội nào đạt 25 điểm trước và cách biệt ít nhất 2 điểm sẽ thắng hiệp đó.
  • Hiệp 5 (hiệp quyết định): Đấu đến 15 điểm (vẫn áp dụng cách biệt tối thiểu 2 điểm). Đổi sân khi có đội đạt 8 điểm.
Vị trí đặc biệt của cầu thủ Libero (Chuyên gia phòng thủ):

Phải mặc áo thi đấu có màu sắc tương phản rõ rệt với các thành viên khác trong đội. Libero chỉ được thi đấu ở hàng sau (thay thế cho phụ công), không được phép phát bóng, không được tham gia chắn bóng, không được làm đội trưởng và không được hoàn thành quả đập tấn công khi bóng ở hoàn toàn phía trên mép trên của lưới.

2. Phương pháp trọng tài và các ký hiệu điều hành chính thức

  • Tổ trọng tài điều hành: Gồm Trọng tài thứ nhất (ngồi trên ghế cao đưa ra quyết định tối cao), Trọng tài thứ hai (đứng đối diện bao quát bàn thư ký, thay người, lỗi lưới và lỗi dẫm vạch giữa sân), Thư ký ghi biên bản và 2 hoặc 4 Giám sát biên (dùng cờ phán đoán bóng trong sân, ngoài sân, chạm ăng-ten).
  • Các lỗi thi đấu thường gặp:
    Dính bóng (Held ball): Giữ bóng quá lâu. Chạm bóng 2 lần (Double contact): Chạm bóng liên tiếp. Bốn lần chạm bóng (Four hits): Đội chạm quá 3 lần. Chạm lưới (Net touch): Chạm phần lưới trong khi thi đấu. Qua vạch giữa sân (Center line): Bàn chân vượt qua vạch gây cản trở. Lỗi xoay vòng vị trí: Sai trật tự xoay chiều kim đồng hồ.

Ghi nhớ trọng tâm

Sân bóng chuyền 18m x 9m, lưới nam cao 2.43m, nữ 2.24m. Thể thức 5 hiệp tính điểm trực tiếp. Libero mặc áo khác màu chỉ chơi hàng sau không phát bóng hay chắn bóng. Nắm rõ luật và ký hiệu trọng tài giúp tổ chức thi đấu văn minh, chuẩn xác.

? Câu hỏi củng cố kiến thức

Theo Luật Bóng chuyền của Liên đoàn Bóng chuyền Quốc tế (FIVB), chiều cao lưới chuẩn thi đấu chính thức dành cho nam và nữ lần lượt là bao nhiêu?